رستانی در دستور کار کشورهای جهان قرار گرفته است و کشورهای پیشگام در این زمینه به پیشرفت ها و دستاوردهای سودمندی دست یافته اند و افزون بر تلاش برای بهبود شرایط زندگی بستری اقتصادی را نیز فراهم ساخته اند. با وجود روشهای نوین جهت دفع پسماندهای بیمارستانی در بسیاری از مناطق کشور دفع این پسماندهای خطرناک همچنان به روش سنتی و از طریق ” دفن ” صورت می‌گیرد. دفن پسماندهای بیمارستانی، علاوه بر آلودگی‌های زیستمحیطی و آبهای زیرزمینی، خطر گسترش برخی از بیماریها را در پی دارد. دفن پسماندهای بیمارستانی و عفونی به شیوههای کنونی در کشور میتواند عواقب وپیامدهای جبران ناپذیری بدنبال داشته باشد(سید محمدی، 1383).
درحال حاضر در بیشتر کشورهای دنیا دفن پسماندهای بیمارستانی به روش بیخطر کردن و استریل کردن صورت میگیرد و این شیوه جایگزین دفع کردن پسماندهای بیمارستانی از طریق پلاسما کردن و دستگاه زباله سوز شده است. دفن پسماندهای بیمارستانی به روش کنونی و همچنین استفاده از زباله سوز به دلیل آلودگی‌هایی که به همراه دارد به عنوان یک بحران جدی تلقی میشود. در زمان حاضر پسماندهای عفونی مراکزبهداشتی درمانی، مطبها و آزمایشگاههای تشخیص طبی و مراکز درمانی از جمله بیمارستانها با پسماند‌های شهری امحاء میگردد که بر بهداشت و سلامت مردم تاثیرگذار است. پسماندهای شهری قابل بازیافت و تبدیل به کود و قابل استفاده در سطح شهر میباشد و به این علت مخلوط نمودن پسماندهای شهری و بیمارستانی تهدیدی است برای بهداشت شهروندان و کارکنان بخش خدمات شهری شهرداریها وسازمانهای مدیریت پسماند که با این قبیل پسماندها درتماس میباشند. کشورهای پیشرفته و توسعه یافته پیش از این از زباله سوز و سپس از طریق پلاسما، اقدام به امحاء پسماندهای عفونی می‌کردند(Armbruster, 1998 ).
خرید تجهیزات برای بی‌خطرکردن پسماندهای بیمارستانی به روش روز دنیا، مستلزم اعتبارات زیادی است که می بایست از طرف دولت تامین گردد. مدیریت پسماندهای بیمارستانی نزدیک به پنج سال است که در ایران به اجرا گذاشته شده و سازمانهای بهداشت و درمان،محیط زیست و شهرداریها به لحاظ قانونی دستاندر کار اجرایی آن و نظارت بر مدیریت درست آن شدهاند(سازمان شهرداری، 1391).
پسماندهای ویژه طبق قانون مدیریت پسماند، مصوبه 9 خرداد 1383 شامل چند گروه اصلی میباشد. مهم‌ترین این گروه پسماندها،‌ پسماندهای بیمارستانی بوده که نقش بسزایی در به خطر انداختن سلامت شهروندان دارد. اصول درست این شیوه ها در استانداردهای ناظر بر بهداشت محیط و حفاظت محیط ‌زیست از قبیل استاندارد EPA مربوط به ایالات متحده آمریکا و راهنمای EC مربوط به اتحادیه اروپا است. پسماندهای بیمارستانی شامل عفونی، پاتولوژیک، اجسام تیزوبرنده، دارویی، سرطان‌زا، شیمیایی، رادیواکتیو، براساس برآوردهای سازمان جهانی بهداشت در صورت تفکیک مناسب پسماندها، پسماندها شامل 80 درصد پسماندهای عادی مراکز درمانی، 15 درصد پسماندهای پاتولوژیکی و عفونی، یک درصد اجسام تیزوبرنده، سه درصد پسماندهای شیمیایی و دارویی و کمتر از یک درصد پسماندها مخصوص مواد رادیواکتیو، کپسول‌های گاز، دماسنج‌های جیوه‌ای شکسته و باطری‌های استفاده شده میباشد. شیوههای از بین بردن پسماندها شامل سوزاندن به وسیله زباله ‌سوز، ضدعفونی شیمیایی، عملیات حرارتی مرطوب، عملیات حرارتی خشک، استفاده از امواج میکروویو، دفن کردن یا انباشته‌سازی و بی‌حرکت سازی است.
درحال حاضر بیمارستانها بیشترین مقدار پسماندهای خطرناک را تولید میکنند. میزان تولید پسماندها، وابسته به عوامل زیادی همانند درآمد سرانه و استانداردهای بهداشتی کشورهاست بر پایه همین امر، در کشورهای با درآمد متوسط و کم، تولید پسماند کمتر از کشورهایی است که درآمد سرانه آنها بالاتر است. در مراکز درمانی که طرح مدیریت تفکیک اجزاء پسماند در آنها اجرا می‌شود، میزان پسماندهای خطرناک تولیدی، نسبت به مراکز درمانی که فاقد مدیریت تفکیک پسماندها هستند، بسیار کمتر است. شوربختانه به دلیل نهادینه نشدن فرهنگ تفکیک اجزاء پسماند در مبداء تولید و عدم درک این مسئولیت توسط مدیران مراکز درمانی، میزان تولید پسماندهای بیمارستانی در کشورمان، رقم بسیار بالایی بوده به طوری که در سال‌های اخیر با توجه به رشد فزاینده آن، ‌شهرهای بزرگ کشور را دچار بحران نموده است(شجاعی، 1383).
بر پایه طرح سازمان جهانی بهداشت پسماندهای عفونی، پاتولوژیکی و اجسام تیزوبرنده با روش های مختلف زباله ‌سوزی از بین می‌روند و ضدعفونی شیمیایی پسماندها، روش میکروویو ، دفن کردن و تخلیه در فاضلاب‌ها برای پسماندهای سرطان‌زا، شیمیایی و رادیواکتیو انجام نمی‌شود. در این میان به جز روش دفن کردن و تخلیه در فاضلاب، تمامی روش‌های یاد شده برای از بین بردن اجسام تیزوبرنده استفاده می‌شود. معضل اساسی در زمینه پسماند های بیمارستانی مدیریت آن در مبداء، نحوه جمع آوری و حمل و دفع نهایی آن می باشد. باتوجه به اینکه معضل اصلی در مورد پسماند های بیمارستانی عدم تفکیک اجزای آنها در مبداء تولید میباشد که با پافشاری و پیگیریهای وزارت بهداشت تعداد کمی از بیمارستانها، آن هم به صورت نامناسب و غیر بهداشتی عمل تفکیک را انجام میدهند. گرچه مجلس جمع آوری حمل و دفع پسماندهای بیمارستانی را به عهده خود تولیدکنندگان(بیمارستانها) گذاشته است، اما تا هنگامی که بیمارستانها ومراکز درمانی به تنهایی و رأساً با بستن قرارداد با شرکتهای خصوصی این کار را انجام ندهند، شهرداری خود را مؤظف میداند که نسبت به جمع آوری و دفع آن اقدام نماید. با این حال برخی از بیمارستانها طرح تفکیک اجزاء پسماند را به طور کامل وصحیح انجام نمیدهند و پسماندهای عفونی و عادی را با هم جمعآوری و بستهبندی مینمایند . این اقدام حجم کار و هزینه دفع پسماند را بسیار بالا میبرد، چون سازمانهای مدیریت پسماند از تفکیک پسماندهای عفونی از عادی اطمینان ندارند به ناچار همه پسماندهای بیمارستانی را عفونی تلقی مینمایند(WHO, 2001).

1-2 ضرورت و اهمیت تحقیق
با توجه به این موضوع مدیریت نادرست پسماندها باعث آلودگی محیط زیست می‌شود، بوی ناخوشایند و رشد و تکثیر حشرات، جوندگان و کرم ها، منجر به انتقال بیماری‌هایی مانند حصبه، وبا و هپاتیت از طریق جراحات ناشی از نوک آلوده به خون انسان می‌باشد. مدیریت پسماندهای پزشکی از اهمیت خاصی برخوردار است که با چالشهایی همچون فقدان آموزش، آگاهی و حمایت منابع مالی برخوردار میباشد .(Baraka et al, 2006)
اگرچه میزان پسماند های بیمارستانی از حیث مقدار، قابل قیاس با پسماندهای خانگی نیستند، ولی به علت خطرات ناشی از آلودگی، حساسیت بیشتری را نسبت به سایر پسماندهای شهری طلب میکنند. پسماندهای بیمارستانی، یکی از معضلات زیست محیطی است که به علت دارا بودن عوامل خطرناک، سمی و بیماریزا سلامت افراد و جامعه را تهدید میکنند. مدیریت این مواد نقش مهمی در کنترل آلودگیهای محیط زیست و میزان بروز عفونتهای بیمارستانی ایفا میکند(نوری، 1369).
در حال حاضر براساس برآورد جهانی رفع آلودگی 1 متر مربع خاک بین 50-5 هزار دلار هزینه میشود و این در حالی است که در ایران روزانه 80 تن پسماند بیمارستانی بدون رعایت مسائل محیط زیستی دفن و حجم زیادی از خاک را آلوده می کند(زلفی نژاد،1387).
از سوی دیگر وجود ترکیبات آلاینده در هوای خروجی از دستگاه های زباله سوز همانند گازهای کلرید هیدروژن،اکسیدهای گوگرد و ازت، ترکیبات سمی و خطرناک کلروفلویوروکربن، فوران و دیاکسین در آلودگی هوا و به دنبال آن در نازک شدن لایه ازن سهم بسزایی دارد. خاکستر حاصل از سوختن پسماندهای جامد در داخل زباله سوزها، حاوی ترکیبات بسیار سمی3 خطرناک مثل ترکیبات آلی دارای سمی بوده که ورود این دسته از مواد خطرناک و سمی به داخل آبهای زیرزمینی، سبب آلودگی خاک و منابع آبی و اختلال در سیستمهای مختلف اکولوژیک و به دنبال آن خسارات جبران ناپذیری را بر اجزای محیط زیست و در نهایت به انسان وارد میکند(سلیمی امرود، 1384)
این در حالی است که اجرای صحیح مدیریت پسماندها در شهر تهران با چالشهای عمدهای همچون مشخص نبودن سیستم نظارت بر مدیریت پسماندهاى بهداشتى درمانى، متفرق بودن مراکز تصمیمگیرى و عدم اجماع این مراکز بر یک روش واحد و مشخص، تفاسیر متفاوت و سلیقهاى از قانون و آیین نامه اجرایى آن، عدم اجراى دستورالعمل هاى اب?غ شده از سوى هیات وزیران و وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی، عدم آگاهی پرسنل و مدیران بیمارستان درمورد معضلات پسماندهای بیمارستانی و عدم وجود سرمایه کافی جهت تهیه بی خطرسازها میباشند لذا انتخاب و به کارگیرى گزینه نهایى مدیریت پسماندهاى بیمارستانى بسیار با اهمیت است(فیاض، 1389).
ساماندهی وضعیت فعلی پسماندهای پزشکی تولیدی در ایران مستلزم مطالعات گسترده و هدفمند در خصوص کنترل پسماند از مرحله تولید تا دفع می باشد که لازمه این امر تعریف جایگاه خاص، ترویج فرهنگ تفکیک از مبدأ و به اجرا درآمدن برنامههای کوتاه مدت، میان مدت و دراز مدت میباشد(رضایی،1387). بدیهی است با اتکاء به دانش کافی از وضعیت موجود و آمار دقیق، می توان گامهای موثری برداشت و از وارد آمدن خسارات جبرانناپذیر به منابع مالی کشور جلوگیری به عمل آور لذا این مطالعه با هدف کلی مطالعه موردی وضعیت مدیریت در بیمارستان شهدای تجریش تهران طراحی شده است.

1-3 اهداف تحقیق
هدف کلی این مطالعه، شناسایی انواع پسماندهای پزشکی تولیدی در بیمارستان شهدای تجریش واقع دراستان تهران و منابع تولید آنها و ارائه مناسب ترین روش جهت مدیریت پسماندهای بیمارستانی است. اهداف