ء اسانس
برگ دارای یک ماده تلخ، تانن، کامفز، مواد رزینی+ قندهای مختلف و اسانس است که از ترکیبات اسانس آن سیترونلال و سیترال، ژرانیول، لینالول، استات اوگنول و اسید رزماری و فنولیک و فلاونوئید است. در روغن فرار آن مونوترپنها سیترونلال، سیترال، کمی متیل سترونلات اُسیمن، سترونلول، سزکوئی‌ترپن‌ها کاریوفیلین و ژرماکرن است (بیسیت و ویچل16،2001؛ بلومنتال و همکاران17،2000 ؛ اوانس18،2002). اسانس موجود در برگ این گیاه دارای اثرهای ضد میکروبی، ضد باکتریایی، ضد ویروسی و هضم کنندگی است و در درمان اختلالات و ناراحتی‌های عصبی و بی‌نظمی‌های مربوط به معده و روده در سطح وسیعی مورد استفاده قرار می‌گیرد (فیالوا و همکاران،2008).

1-2-7 استفاده‌ها
اسانس بادرنجبویه در صنایع غذایی و صنایع آرایشی و بهداشتی کاربرد زیادی دارد. از بادرنجبویه می‌توان به عنوان عطر چای و همچنین به عنوان طعم دهنده سایر داروها استفاده کرد. اگر چشم‌ها را با دم‌کرده بادرنجبویه (پس از صاف کردن آن) بشویند در تقویت چشم مؤثر است. دم‌کرده 5 درصد بادرنجبویه که طعم و عطر خیلی مطبوعی دارد در رفع بی‌خوابی کودکان و پیران نتایج خیلی خوبی داده است. جویدن آن دهان را خوشبو می‌کند و جوشانده آن برای استحکام لثه و دندان‌ها مفید است (امیدبیگی،1384).
1-2-8 کشت بافت گیاهی
به رشد مواد گیاهی عاری از میکروب در شرایط عاری از میکرو ارگانیسم ها مانند محیط غذایی استریل در یک لوله آزمایش، کشت بافت گیاهی اطلاق می‌شود و شامل کشت پروتوپلاست، سلول، بافت و اندام گیاهی می باشد. این تکنولوژی با نظریه پردازی دانشمند آلمانی، هابرلنت در مورد توانایی تبدیل یک سلول به موجود کامل در اوایل قرن بیستم شروع شد. هابرلنت پیشنهاد کرد که فنونی جهت جداسازی و کشت بافت ایجاد شود و ادعا کرد که اگر محیط و تغذیه سلول‌های کشت شده تنظیم شود این سلول‌ها می توانند گیاهان نرمالی را به وجود آورند.

در یک موجود زنده پرسلولی اعم از گیاهی و جانوری بسیاری واحد ساختمانی یعنی سلول وجود دارد که به طور بالقوه دارای ژن‌های سازنده یک موجود کامل پرسلولی دیگر می‌باشد و بسته به شرایط محیطی و هورمونی و غیره می‌توانند تمایز پیدا کرده و بافت‌ها و اندام‌های مختلفی تولید کنند و یا اینکه به صورت بی شکل باقی بمانند. بنابراین هر قسمت از یک گیاه ممکن است در شرایط مناسب و ویژه بتواند یک جنین و یک گیاه کامل ایجاد کند. از جمله پایه گذاران این علم ترکول است که در سال 1850 متوجه شد چنانچه قسمتی از ساقه گیاه کاکائو زخمی شود یک توده غیر متمایز در محل زخم تشکیل می‌شود که برای اولین بار به آن کالوس یا توده سلولی تمایز نیافته گفته شد(ملایری، 1375).
برخلاف سلول‌های جانوری، سلول گیاهی حتی در مراحل پیشرفته بلوغ و تمایز، در صورتی‌که سیستم غشائی و هسته آن سالم و فعال باشد، توانائی تغییر به حالت مریستمی و نمو به گیاه کامل را دارد. ایده انجام آزمایشات با استفاده از بافت‌ها و اندام‌های مجزا شده گیاهان تحت شرایط آزمایشگاهی کنترل شده، در اواخر قرن نوزدهم مطرح شده و در تحقیقات هابرلند بیان گردیده است (ملایری، 1375). در سال 1961 روش استفاده از آگار در پتری دیش معرفی شد. در این روش سلول‌های تکی را با آگار گرم شده مخلوط و حاصل را در پتری دیش به صورت یک لایه نازک پهن می‌کردند. این موضوع که یک سلول منفرد توانائی تقسیم و تکثیر داشته و نهایتا می‌تواند به یک گیاه کامل تبدیل شود در سال 1965 اعلام شد (افشاری‌پور، 1372؛ احسان پور،1380).
اولین کشت موفقیت آمیز بافت های گیاهی توسط وایت در سال 1934 انجام شد. در سال 1939 وایت اولین کشت موفقیت آمیز کالوس هویج و توتون را گزارش کرد. در سال 1957 یک مقاله کلیدی توسط اسکوگ و میلر منتشر شد. در آن مقاله آن ها اظهار داشتند که اثرات متقابل بین مقدار اکسین ها و مقدار سیتوکنین ها تعیین کننده نوع رشد و تغییرات ریخت شناختی می باشد(تاجی و همکاران، 1382).
مزیت تکثیر از طریق کشت بافت نسبت به سایر روش‌های مرسوم، تولید تعداد زیادی گیاه با محتوای ژنتیکی یکسان و کیفیت یکنواخت، در زمان کوتاه‌تر و فضای نسبتاً محدود می‌باشد(ساتیش و باوان اندان19، 1988 ؛ مانتل و هوگو20، 1989 ؛ باسو و چاند21، 1996 ؛ شاسانی و همکاران22، 1998).

در کشت بافت گیاهی بیشتر اوقات یک ریز نمونه23 را برای شروع رشد در محیط کشت مصنوعی قرار می‌دهیم سلول‌های غیر فعال ، تمایز یافته24 و تقسیم نشده و ریزنمونه در حین رشد در محیط غذایی ابتدا متحمل تغییراتی برای وارد شدن به حالت مریستمی می‌شوند (آدام و وندل25، 2005). پدیده بازگشت سلول‌های بالغ به مرحله مریستمی و شکل‌گیری بافت کالوس را تمایززدایی می‌نامند. از آنجا که ریزنمونه چند سلولی، متشکل از انواع مختلفی از سلول‌ها می‌باشد بنابراین سلول‌های بافت کالوس نیز هتروژن خواهند بود. توانایی سلول‌های بافت کالوس برای تمایز یافتن به یک گیاه کامل و یا یک اندام گیاهی را تمایز مجدد26 می‌نامند. این دو پدیده یعنی خارج شدن از حالت تمایز با تمایززدایی و تمایز مجدد از ظرفیت‌های ذاتی سلول‌های گیاهی هستند و تکامل آنها به گیاه کامل به عنوان توتی‌پتانسی27 توصیف می‌گردد. عموما قبل از اینکه سلول‌ها بتوانند وارد تمایز مجدد شده و گیاه کامل تولید نمایند مرحله کالوس را بایستی بگذرانند (والن زوئلا و همکاران28،1986 ؛ فارسی و ذوالعلی،1382).
همچنین استفاده از راه‌کارهای فناوری زیستی از جمله کشت سوسپانسیون سلولی، کشت اندام (کشت ریشه های موئین و ساقه) راه حلی مناسب برای تولید سریع و انبوه متابولیت‌های ثانویه می‌باشد (پزوت29، 1996؛ راو و راویش انکار30، 2002؛ بورگاد و همکاران31، 2002 ؛ مولاباگال و تسای32، 2004).
یکی از بخش‌های مهم بیوتکنولوژی، کشت بافت است که کاربردهای مختلف آن در زمینه گیاهان داروئی، از جنبه‌های مختلفی قابل بررسی است.

1-2-8-1تاریخچه کشت بافت گیاهی
در سال‌های اخیر تکنیک‌های کشت بافت گیاهی به یک ابزار خیلی قوی برای تکثیر و اصلاح گونه‌های گیاهی زیادی تبدیل شده‌اند. این تکنولوژی با پژوهش گتلیب هابرلند33 در مورد پرتوانی سلول در اوایل قرن 20 شروع شد. وی با توجه به این نکته که با دستکاری محیط کشت سلول‌ها ، سلول‌های کشت شده مراحل نموی یک رشد عادی را تکرار خواهند نمود،پیشنهاد گسترش تکنیک‌های جداسازی و کشت بافت‌های گیاهی را ارائه داد.
کشف اکسین‌ها توسط ونت و همکاران34 و کشف سیتوکینین‌ها توسط اسکوگ و همکاران قبل از اولین کشف موفق بافت‌های گیاهی در آزمایشگاه صورت گرفت (افشاری پور 1372 ).
اولین کشت موفق کالوس هویج و توتون توسط وایت در سال 1943 گزارش گردید. اسکوگ و میلر نیز در سال 1957 گزارش کردند که اثر متقابل کمی بین اکسین‌ها و سیتوکینین‌ها نوع رشد و ریخت‌زایی گیاه را تعیین می‌کند. مطالعات آنها بر روی توتون نشان داد که نسبت بالای اکسین به سیتوکینین، ریشه‌زائی را تحریک نموده و پایین بودن این نسبت، باعث تحریک تشکیل اندام هوائی می‌شود اما این پاسخ، عمومی نیست.با این که دستکاری نسبت اکسین و سیتوکینین در ریخت‌زائی گونه‌های زیادی موفقیت آمیز بوده است، اما امروزه واضح است که عوامل زیاد دیگری بر توانائی سلول‌ها در کشت برای تمایز ریشه، اندام هوائی یا رویا موثر است (افشاری پور 1372).
ایجاد انگیزه برای بکارگیری تکنیک‌های کشت بافت گیاهی در تکثیر و اصلاح گونه‌های گیاهی از کار اولیه مورل و موراشیگ روی تکثیر ارکیده در محیط کشت و تهیه یک محیط کشت جدید با غلظت بالائی از نمک های معدنی توسط موراشیک و اسکوک ناشی شد. از آن به بعد به صورت قابل توجهی رشد یافت و امروزه یک نقش کلیدی در تکثیر، اصلاح و مهندسی ژنتیک گیاهی ایفاء می‌کند.
1-2-9کاربردهای کشت بافت گیاهی
1-2-9-1 تولید مواد شیمیایی
گیاهان به عنوان منبع مهمی از مواد پیشتاز فرآورده‌هایی که در صنایع مختلف مانند داروسازی، صنایع غذایی و آرایشی و بهداشتی و کشاورزی مورد استفاده‌اند (هیناستین و مری35 1988).
1-2-9-2 ایجاد گیاهان عاری از عوامل بیماری‌زایی گیاهی
غلات ممکن است توسط گونه‌های زیادی از آفات میکروبی، ویروس، باکتریائی و قارچی آلوده می‌شوند. این آلودگی‌ها تا حد زیادی موجب کاهش تولید فرآورده کیفیت آن و توان گیاه می‌شوند. آلودگی در درختان میوه بازده محصول را تا 90% کم می‌کند. اساس به دست آوردن گیاهان بدون ویروس کشت مریستم انتهایی آنهاست با کشت قطعه کوچکی از مریستم می‌توان کالوس بدون ویروس تهیه کرد (هیناستین و امری 1988).
1-2-9-3 ایجاد تنوع ژنتیکی
مواد گیاهی که از طریق کشت بافت تکثیر می‌شوند تغییرات ژنتیکی بالایی را نشان می‌دهند. زمانی که از کشت کالوس مرتبا زیر کشت گرفته شود گیاهان حاصل سطح پلوئیدی متفاوتی را نشان می‌دهند و همین تغییرات ناشی از کشت بافت می‌تواند تنوع ژنتیکی جدیدی را در اختیار اصلاح کننده نباتات قرار دهد (هیناستین و امری 1988)
1-2-9-4 کاربرد کشت بافت گیاهی در کشاورزی،باغبانی و جنگلداری
از اوایل دهه 1970 با توسعه فنون کشت آزمایشگاهی و ابداع روشهای جدید بیولوژی مولکولی، کشت بافت و سلول گیاهی تأثیر چشم‌گیری در هر دو زمینه اصلاح نباتات و تکثیر رویشی (ریزازدیادی) داشته و ذخیره و نگهداری ذخایر توارثی را تسهیل کرده است. از طرف دیگر، کشت بافت گیاهی بخش جدایی ناپذیر فناوری تراریختی گیاهان است که با استفاده از آن تولید گیاهان تراریخته با انتقال DNA از منابع مختلف امکان پذیر میشود. به مجموعه این روشها، فناوری زیستی گیاهی گفته میشود که مباحث متنوعی شامل شده و در تحقیقات علمی پایه و همچنین برای مقاصد اقتصادی در زمینههای