ا منحصر به فرد نامیده میشوند. از عوامل مهم این ریسک میتوان کالاها و خدمات تولیدی شرکت یا صنعت ، نوع مدیریت ،فعالیت رقبا و ساختار هزینههای شرکت اشاره کرد ( جهانخانی و شوری،1389) .
2-5-2- ریسک سیستماتیک
ریسک سیستماتیک یک ورقه بهادار، میزان حساسیت و تغییرپذیری بازده آن ورقه بهادار در مقابل تغییرات بوجود آمده در بازار است . به بیان آماری این ریسک درجه تغییرات بازده یک دارایی یا سرمایهگذاری خاص نسبت به تغییرات بازده مجموعه سرمایهگذاری بازار است و با بتا (?) اندازهگیری میشود به عبارتی ریسک سیستماتیک چگونگی عمل یک سهام را در ارتباط باسهام بازار نشان میدهد و بازده انتظاری دارایی به سطح ریسک سیستماتیک (بتا ) بستگی دارد. به بیانی ساده ، ریسک سیستماتیک یا ریسک غیرقابل کنترل آن بخش از ریسک کل سهام است که ناشی از عوامل بازار بوده و بطور همزمان بر قیمت کل اوراق بهادار تاثیر میگذارد. این ریسک را از طریق تنوعبخشی نمیتوان حذف نمود.از عوامل مهم این ریسک میتوان به تحولات سیاسی و اقتصادی ،چرخههای تجاری ، تورم و بیکاری اشاره کرد. در تحقیقات اخیر از ریسک سیستماتیک تقسیم بندی جدیدی نیز ارائه شده است که عبارت است از ریسک سیستماتیک نامطلوب و ریسک سیستماتیک مطلوب، دسته اول حساسیت بازدهی دارایی سرمایهای را هنگامی که بازار رو به پایین است،اندازه گیری میکند. به عبارت دیگر حساسیت بازدهی دارایی نسبت به بازار فقط در شرایط افت و کاهش بازار اندازهگیری می شود، دسته دوم حساسیت بازدهی دارایی سرمایه ای را هنگامی که بازار رو به بالا است اندازه گیری می کند(صادقی و همکاران،1389).
نمودار زیر تاثیر افزایش تعداد اوراق بهادار (تنوع بخشی) بر ریسک مجموعههای سرمایهگذاری نشان داده شده است.
ریسک غیرسیستماتیک

تعداد اوراق بهادار در پرتفوی
نمودار(2-1) تاثیر افزایش تعداد اوراق بهادار در ریسک پرتفوی
ریسک سیستماتیک به عنوان هدف استراتژیک مستقیما بوسیله ترکیب بدهی به حقوق صاحبان سهام تحت تاثیر قرار میگیرد.تئوری کلاسیک مالی بیان میکند به دلیل آنکه سهامداران میتوانند ریسک سیستماتیک را کنترل کنند ،شرکت نباید با ایجاد تنوع در ساختار سرمایه بلند مدت تلاشی در جهت مدیریت ریسک انجام دهد ( همان منبع ).
پراسد در مقاله تحقیقی خود عنوان میکند که از طریق مدیریت ریسک سیستماتیک ساختار سرمایه بلند مدت ، مزایای بالقوه برای شرکت بدست میآید.سرمایهگذاران تلاش میکنند ریسک سیستماتیک موجود در پرتفویشان را کنترل کنند . در این تحقیق پراسد اشاره به تحقیق کیم و هیل واستن12 میکند و در ادامه بیان میکند که ارتباط منفی میان بدهی و نوسانپذیری درآمدها وجود دارد .علاوه براین در بررسی هیل واستن نشان داد که ارتباط منفی بین بتا ،درآمدها و بازده وجود دارد.همچنین این مطالعه نشان داد که شرکتهای دارای بتای بالا، نوسان پذیری در آمدی بالائی نیز دارند و بنابراین ترجیح میدهند که نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام کمتری داشته باشند(جولای ،1388).
2-5-2-1- ریسک بنیادین13 در برابر ریسک سیستماتیک
طبق بیان رایلی و براون ، عدهای از صاحبنظران مالی ، به تضاد بین معیار بازاری ریسک ( ریسک سیستماتیک) و معیارهای بنیادین ریسک ( ریسک تجاری و غیره ) عقیده دارند . تعدادی از مطالعات، ارتباط بین معیار بازاری ریسک و متغیرهای مالی بکار رفته در اندازهگیری فاکتورهای ریسک بنیادین مانند ریسک تجاری ، ریسک مالی و ریسک نقد شوندگی را نشان می دهند . نتیجه حاصل از این مطالعات نشان می دهد که ارتباط مهمی بین معیارهای بازاری ریسک و معیار های بنیادین ریسک وجود دارد . بنابر این معیارهای ریسک می توانند مکمل هم باشند . این سازگاری ، منطقی به نظر می رسد، زیرا در یک بازار سرمایه با عملکرد صحیح ، ریسک سیستماتیک می بایست ویژگیهای ریسک اصلی دارایی را منعکس نماید . به عنوان مثال ، انتظار می رود شرکتی که دارای ریسک تجاری و مالی بالایی است ، دارای میانگین ضریب حساسیت (?) بالایی نیز بالا باشد . همچنین می دانیم شرکتی که دارای سطح بالایی از ریسک اصلی و انحراف معیار بازده بالایی بر روی سهام است ، می تواند از سطح ریسک سیستماتیک پایینتری برخوردار باشد زیرا تغییرپذیری داراییها و قیمت سهام آن، به کل اقتصاد یا بازار ارتباطی ندارد . بنابراین می توان صرف ریسک را برای دارایی بصورت زیر مشخص کرد .( اسلامی بیدگلی ، 1386 ).
(ریسک کشوری، ریسک نرخ ارز، ریسک نقد شوندگی ، ریسک مالی ، ریسک تجاری) F = صرف ریسک
یا
(ریسک سیستماتیک ) F = صرف ریسک
2-5-2-2-ضریب بتا بعنوان شاخص ریسک سیستماتیک
ضریب بتا (?) یک سهم ، شاخص ریسک سیستماتیک آن سهم می باشد. ضریب بتا نشان می دهد که درصد تغییرات قیمت یک سهم چه درصدی از تغییرات شاخص کل قیمت سهام می باشد. برای مثال چنانچه ضریب بتا برای یک سهم برابر با عدد یک باشد، در آنصورت درصد تغییرات قیمت آن سهم بطور متوسط برابر با تغییرات کل شاخص قیمت سهام می باشد.
چنانچه ضریب بتای یک سهم بزرگتر(کوچکتر) از یک باشد ، درصد تغییرات قیمت یک سهم بطور متوسط بیشتر ( کمتر) از درصد تغییرات شاخص کل قیمت سهام خواهد بود.
همچنین آقای مندلکر14 (2000 ) اثبات کرد که بتا حاصل سه عامل زیر است :
* ریسکی که ناشی از ساختار دارایی شرکت بوده و بوسیله درجه اهرم عملیاتی بیان میشود .این متغیر میزان سرمایه شرکت را ارائه می دهد.
* ریسکی که بواسطه ساختار مالی شرکت بوجود می آید و با درجه اهرم مالی بیان می شود . این متغیر میزان بدهی شرکت را نشان می دهد.
* نهایتا ریسکی که ناشی از عدم اطمینان محیطی(*?) است .
بنابر این ریسک سیستماتیک را در قالب ضریب بتا می توان بصورت زیر تعریف نمود.
(*)* ( DFL ) * ( DOL) =
باتوجه به توضیحات ارائه شده در بالا ، ریسک سیستماتیک شرکت غیر اهرمی برابر با ریسک تجاری آن است.
(*)* ( DOL) = u