وتئین هسته، غشاء یاخته‌ای و اسیدهای نوکلئیک نقشی ویژه دارد (خاوازی و همکاران، 1384). بعلاوه فسفر جزیی از ساختار فسفوپروتئین‌ها، DNA، RNA، فسفولیپیدها، قندهای فسفردار، فیتین و سایر ترکیبات آلی فسفردار است.
فسفات در تنظیم فتوسنتز و فعالیت گره‌ها (غلامی و کوچکی، 1380) نقش داشته و از این طریق موجب افزایش رشد و نمو گیاه می‌گردد چرا که فسفر جزئی از ADP و ATP که هدایت اکثر ترکیبات فیزیولوژیکی در گیاه را بر عهده دارند (فاجریا، 1942) و همچنین پورصالح، 1373 اعلام کرد فسفر باعث بهتر پنجه زدن و زودرسی برنج می‌گرددو نشاسته آن را افزایش می‌دهد. (خاوازی و همکاران، 1384).
وزن دانه یکی دیگر از اجزاء تشکیل دهنده عملکرد محسوب می‌شود که بیشترتحت تاثیر ژنوتیپ می‌باشد البته شرایط محیطی به ویژه شرایط پس از مرحله تشکیل دانه تاثیر قابل ملاحظه‌ای بر روی وزن هزاردانه می‌گذارد (Mertens and Hess,1985).
با توجه به نتایج کسب شده در تحقیق عباس زاده (1388) و تحقیق‌های مشابه انجام شده، باکتری‌های محرک رشد در جذب آب و عناصر غذایی به ویژه فسفر و انتقال آن‌ها به سلول‌های گیاهی سبب بهبود رشد و افزایش فتوسنتز می‌شوند. در نتیجه در مرحله پرشدن دانه، شیره پرورده کافی به دانه‌ها منتفل شده و دانه‌های درشت با وزن قابل قبول تولید می‌گردند و از این رو وزن هزار دانه افزایش می‌یابد.

1-1-6 جذب فسفر
فسفر عنصری ضروری است که به شکل فسفات از خاک جذب می‌شود و اشکال H2PO4 – و HPO4–، بیشتر از اشکال دیگر جذب می‌شود. ; Hammond et al, 2004; Raghothama, 2005) (Vanco et al,2003 .
و قسمت اعظم فسفر در خاک به فرم فسفات‌های نامحلول می‌باشد (Alla-Abd, 1994)، از طرف دیگر هنگام مصرف کود‌های شیمیایی بخش قابل ملاحظه ای از فسفر به فرم ترکیب‌های نامحلول در خاک تثبیت می‌گردد. لذا اکثر خاک‌های کشاورزی حاوی مقادیر زیادی از ذخایر فسفر نامحلول می‌باشند (Rodriguez et al ; 1999) فسفر در خاک بصورت سنگ فسفات، خاک فسفات و ترکیبات آلی فسفات وجود دارد و شکل معدنی آن بیشتر از شکل آلی می‌باشد. میزان فسفر بخصوص به شکل آلی در افقهای سطحی بیشتر از افقهای زیرین خاک می‌باشد. مقدار متوسط آن در خاک 22/0 تا 1 درصد می‌باشد و متوسط غلظت آن در گیاه 1/0 تا 5/0 درصد وزن خشک گیاه می‌باشد. و یکی از نامحلول ترین و سخت متحرک ترین عناصر در خاک می‌باشد و pH خاک در جذب آن بسیار مؤثر است. مناسب ترین pH برای جذب فسفر از خاک توسط درختان میوه 5/6 تا 7 می‌باشد (فاجریا، 1949). فسفر اثر رقابتی با سایر عناصر دارد بطور مثال محققین معتقدند که افزایش بیش از حد فسفر باعث اختلال در جذب آهن و یا بروز علائم کمبود آن شود. همچنین کلسیم زیاد در خاک (خاکهای آهکی ) باعث کاهش فسفر قابل دسترس برای درختان میوه می‌شود و یا ازت بطور غیر مستقیم باعث افزایش جذب فسفر توسط گیاه می‌شود. (ملکوتی، 1378).
وجود مقادیر کافی فسفر سبب ازدیاد رشد گیاه می گردد. فسفر کافی، همچنین باعث زودرسی محصول به خصوص در غلات می گردد. فسفر نیز عنصری متحرک می باشد و کمبود آن سبب کاهش شدید در رشد کلی می گردد. علاوه بر این، فسفر در میزان جذب عناصر کم مصرف فلزی توسط ریشه گیاه نیز نقش دارد و میزان جذب این عناصر را افزایش می‌دهد.فسفر به عنوان یک عنصر ساختمانی در ساخت اسیدهای نوکلئیک نقش دارد و این اسید‌ها ناقل اطلاعات ژنتیکی در گیاه می‌باشند. فسفر عمده ترین ماده‌ای است که سبب خاصیت اسیدی اسیدنوکلئیک می‌شود. فسفر در انتقال انرژی در درختان میوه ‌ نقش دارد‌. بنابراین در فعالیت متابولیکی گیاه نقش داشته و بطور غیر مستقیم بر عملکرد محصولات از این طریق تأثیر می‌گذارد. فسفر بصورت ترکیبات آلی فیتات در گیاه ذخیره می‌شود و به همراه سایر عناصر در ساختمان دانه گرده شرکت دارد. این عنصر در تشکیل بذر نقشی اساسی داشته و به مقدار زیاد در بذر و میوه یافت می‌شود. افزایش بیش از حد این ماده در محصولات باغی احتمالا باعث کاهش کیفیت غذایی آن می‌شود (که مربوط به نسبت اسید فیتیک به روی می‌باشدCheristensen and Jackson, 1989)).

1-1-7- چرخه فسفر
فسفر بر خلاف عناصر قبلی، عنصری است که منشأ در اتمسفر ندارد و قسمت عمده موجود در مخازن مختلف در سطح کره زمین در چرخه غیر فعال وجود دارد و آن به لحاظ ماهیت رسوبی بودن این عنصر است. در چرخه فعال در حالتی میتوان P را پیدا کرد که تولید کننده ها و یا مصرف کننده های آبزی وجود داشته باشند به لحاظ این که این فسفر توسط پلانکتونها و در نهایت ماهیها جذب میشود. بنابراین در شهرهایی که مصارف ماهی زیاد است یا فرآورده های آنها بیشتر مصرف میشود، مقدار زیادی فسفر را مجدداً به خشکیها بر میگردانند. با توجه به آبشویی بالای p، احتمال اینکه این عنصر در آیندهای نزدیک بعنوان یک عامل محدود کننده مطرح شود زیاد است که پیشنهاد میشود فاضلابهای شهری با تغییراتی جهت مصارف آبیاری کشاورزی استفاده شود. فسفر منشأ رسوبی دارد. گردش های فسفر، گوگرد، پتاسیم، منیزیم و کلسیم و آهن، گردشهای رسوبی هستند. در گردش فسفر، پوسته زمین نقش ذخیره اصلی را بازی می کند. بطور کلی چرخه فسفر چرخه ناقصی است که فقط بخشی از آن مجدداً در فاز آلی یا زنده وارد میگردد.

شکل(1-1) چرخه فسفر
1-1-8- برهمکنش فسفر با دیگر عناصر
بر طبق مطالعات هدج در سال 1989 مشخص شده است که با افزایش میزان نیتروژن در پیاز غلظت فسفر کاهش می‌یابد (Hedge, 1989). با افزایش نیتروژن غلظت فسفر گیاه کاهش می‌یابد به علت آن که جذب فسفر به صورت آنیون فسفات صورت می‌گیرد، احتمالاً افزایش نیتروزن خاک و به دنبال آن افزایش نیترات در خاک می‌تواند یک اثر رقابتی با آنیون داشته باشد و مانع جذب آن شود. وقتی رشد گیاه با افزایش غلظت نیتروژن افزوده شود غلظت عناصر غذایی دیگر از جمله فسفر در‌ اندام‌های هوایی و ریشه کاسته می‌شود که به اثر رقت معروف است (Cheristensen and Jackson, 1989). منیزیم جذب سایر عناصر غذایی گیاه به خصوص فسفر را تنظیم می‌کند و در تولید هیدرات‌های کربن یا مواد قندی موثر است. در نتیجه سبب افزایش رشد و عملکرد گیاه می‌شود (ملکوتی، 1378). هم‌چنین در اثر مصرف زیاد فسفر به دلیل اثر آنتا‌گونیستی فسفر با روی، کمبود روی در گیاه بروز می‌کند. بهترین عنصری که با فسفر اثر آنتا‌گونیستی داشته، عنصر روی است که بر اثر مصرف زیاد فسفر در کشور ما کمبود روی(Zn)، آهن (Fe) و منگنز (Mn) تشدید می‌شود. از وظایف کلسیم در گیاه می‌توان کمک به ساخت پروتئین به عنوان کوآنزیم برخی آنزیم‌ها در مسیر سنتز پروتئین نام برد. گزارش شده است که اسید‌های آلی ممکن است کمپلکس‌های محلول با یون‌های فلزی و پیوند شده با فسفر از قبیل کلسیم، آلومینیوم و آهن تشکیل دهند و بدین طریق باعث جذب عناصر و آزاد سازی فسفر گردند (Omar, 1998).

1-1-9- مشکلات مصرف زیاد فسفر
بر اثر مصرف زیاد فسفر، گیاه دچار مسمومیت فسفری می‌شود و یا تعادل تغذیه‌ای گیاه بهم می‌خورد. هم‌چنین در اثر مصرف زیاد فسفر به دلیل اثر آنتا‌گونیستی فسفر با روی، کمبود روی در گیاه بروز می‌کند. بهترین عنصری که با فسفر اثر آنتا‌گونیستی داشته، عنصر روی است که بر اثر مصرف زیاد فسفر در کشور ما کمبود روی (Zn)، آهن (Fe) و منگنز (Mn) تشدید می‌شود.

1-1-10- کمبود فسفر
مقدار کافی فسفر باعث عملکرد بالا، رشد و نمو مناسب گیاه می شود. وقتی مقدار فسفر محدود شود بیشترین اثرش بر روی کاهش سطح برگی و تعداد برگها نمایان می شود. همچنین تاثیر آن روی رشد جوانهها بیشتر از رشد ریشه است که منجر به کاهش نسبت وزن خشک جوانه به ریشه میشود. همچنین باعث کاهش توده ریشه و در نتیجه کاهش جذب آب و مواد غذائی نیز میگردد. به طور کلی کمبود فسفر باعث کاهش سرعت پردازش و بهرهوری از کربو هیدرات میشود در حالی که تولید کربوهیدرات از طریق فتوسنتز ادامه دارد. در نتیجه این فرآیند، افزایش تدریجی کربوهیدراتها و رنگ سبز تیره برگها ایجاد
میشود. در بعضی گیاهان کمبود فسفر باعث رنگ بنفش میشود، مانند گوجه فرنگی. چون فسفر در گیاه به صورت سیال است وقتی که گیاه دارای کمبود فسفر است، برگهای پیرتر به برگهای مریستمی فعال انتقال مییابد و اثر این کمبود در بخشهای پائینی گیاه (پیرتر) نمایان می شود، علائم کمبود فسفر برخلاف علائم کمبود ازت، خیلی روشن و واضح نیست. معمولاً بر اثر کمبود فسفر، رنگ برگ‌ها سبز تیره می‌گردد و یک ته رنگ بنفشی در آن‌ها ایجاد می‌شود. (خاوازی و همکاران، 1384).

1-1-11- علائم کمبود فسفر
فسفر یکی از عناصر غذایی پر مصرف مهم (ضروری) می‌باشد که کمبود آن رشد گیاه را به شدت محدود می‌کند. قسمت اعظم فسفر در خاک به فرم فسفات‌های نامحلول می‌باشد (Alla-Abd, 1994)، از طرف دیگر هنگام مصرف کود‌های شیمیایی بخش قابل ملاحظه ای از فسفر به فرم ترکیب‌های نامحلول در خاک تثبیت می‌گردد. لذا اکثر خاک‌های کشاورزی حاوی مقادیر زیادی از ذخایر فسفر نامحلول می‌باشند (Rodriguez et al ; 1999) زمانی که گیاه دچار کمبود فسفر می‌شود، ورود کربوهیدرات‌ها را به ریشه افزایش می‌دهد. این امر موجب افزایش نسبت Root/Shoot می‌شود. همچنین مورفولوژی ریشه را از طریق افزایش سرعت رشد ریشه‌های جانبی و تولید سیستم ریشه‌ای بلندتر تغییر می‌دهند. به علاوه کمبود فسفر موجب افزایش پروتئین‌های انتقال دهنده فسفات شده و خروج اسیدهای آلی،RNA آزها و فسفاتازها افزایش می‌یابد (عباس زاده، 1388). گاهی علائم کمبود فسفر شبیه ازت می‌باشد. در کمبود فسفر رشد بخش هوایی و ریشه هر دو کند و یا متوقف می‌شود. برگها کوتاه، باریک و نازک می‌شوند و در این حالت دمبرگ ها زاوی