طلاق می شود. در این تعریف که مفهوم عام و رایج صنعت محسوب می شود، نتیجه نهایی فعالیت به صورت کالای جدید مورد نظر است و بنابراین شامل خدمات ( از جمله خدمات فنی و خدمات تعمیری که شباهت زیادی با فعالیت صنعتی دارد نمی شود. در حالی که امروزه به دلیل پیچیدگی و وسعت فزاینده فعالیت های اقتصادی، اشکال جدیدی از فعالیت اقتصادی رواج پیدا کرده که هم خصلت تولید کالایی و هم خصلت تولید خدماتی دارند. از جمله می توان به صنایع خدماتی، خدمات صنعتی، خدمات فنی؛ خدمات تعمیراتی و یا فعالیت های مربوط به انتقال و توزیع برق و گاز و آب اشاره کرد که نقش روزافزونی در حیات شهری پیدا کرده است(صالحی, 1386)
بنابراین، تعریف علمی و اقتصادی صنعت، اگرچه از نظر شناخت ماهیت فعالیت های اقتصادی و تفکیک کلی فرآیندهای تولیدی و خدماتی و طبقه بندی آنها بسیار مفید و کارآمد است، ولی از نظر برنامه ریزی و مدیریت و نیازهای مربوط به مکان یابی و ساماندهی صنایع و خدمات شهری چندان پاسخگو و کافی نیست و از این نظربه مفاهیم و تعاریف تکمیلی دیگر نیاز دارد.

1-9-2- تعاریف خدمات
بر اساس تعریف عمومی اقتصادی، فعالیت خدماتی، فعالیتی است که در خصوص ایجاد تسهیلات برای زندگی افراد و تسهیل فرآیند تولید ( صنعتی و کشاورزی) صورت گرفته و کالای ملموس نیز تولید نمی کند. بر اساس این تعریف، طیف بسیار وسیع و متنوعی از فعالیت های انسانی، با اهداف مختلف و در قالب سازمانها و تشکلهای متفاوت، در زمره فعالیت های خدماتی قرار می گیرند. نکته بسیار مهم در مورد خدمات این است که نقش آن در حیات شهری روز به روز وسیعتر و پیچیده تر می شود. به طور کلی می توان طیف وسیع فعالیت های خدماتی را به سه گروه تقسیم کرد:
الف- خدمات زیر ساختی مبتنی بر تأسیسات و تجهیزات شهری
ب- خدمات رفاهی و اجتماعی مبتنی بر زیرساختهای اجتماعی
پ- خدماتی فنی- تعمیراتی مبتنی بر تولیدات صنعتی(تهران, 1367)

1-10- انواع صنوف
در قانون نظام صنفی ایران تعاریف و طبقه بندی دیگری از خدمات ارائه شده که اهداف خاصی را در مورد ساماندهی و مدیریت فعالیتهای شهری تعقیب می کند. به موجب این قانون، انواع صنف به چهار گروه زیر تقسیم شده است:

1-10-1- صنوف تولیدی
آن دسته از صنوفی که فعالیت و خلاقیت های آنها منجر به تغییر فیزیکی و یا شیمیایی مواد گشته و منحصراً تولیدات خود را مستقیم یا در غیر مستقیم در اختیار مصرف کننده قرار می دهند، صنف تولیدی نامیده می شود(زادبوم, 1370).

1-10-2- صنوف خدمات فنی
آن دسته از صنوفی که فعالیت آنها منجر به رفع عیب و نقص یا مرمت و نگهداری کالا می گردد، یا اشتغال به آن مستلزم داشتن صلاحیت فنی لازم می باشد، صنف خدمات فنی نامیده می شود(فرنهاد, 1381).

1-10-3- صنوف توزیعی
آن دسته از صنوفی که صرفاً نسبت به عرضه کالا از محل واردات یا تولیدات داخلی اقدام می نمایند، بدون آن که در تولید کالا یا تغییر دادن کیفیت آن نقش داشته باشند، صنف توزیع نامیده می شود.

1-10-4- صنوف خدماتی
آن دسته از صنوفی که با فعالیت های خود، قسمتی از نیازهای جامعه را تأمین نموده و این فعالیت در زمینه تبدیل مواد به فرآورده یا خدماتفنی نباشد، صنف خدماتی نامیده می شود.
به طوری که از مفاد قانون نظام صنفی استنباط می شود، دو گروه از چهار گروه صنفی، یعنی صنوف تولیدی و صنوف خدمات فنی به فعالیتهای صنعتی و خدمات وابسته به آن اشتغال دارند، بنابراین مشمول ضوابط مکان یابی و ساماندهی صنایع و خدمات شهری قرار می گیرند. در شهرهای کنونی، بخش مهمی از خدمات، عملکردی شبیه صنایع دارند و به همین دلیل نوعی تداخل و اختلاط در مفهوم صنعت و خدمات به وجود می آید که از نظر زیست محیطی و برنامه ریزی کالبدی اهمیت زیادی دارد. بر اساس این واقعیت است که مفهوم دیگری به عنوان صنایع خدماتی یا خدمات صنعتی در برنامه ریزی شهری جهان، رواج و کاربرد عام پیدا کرده است.( سازمان صنایع کوچک و شهرک های صنعتی ایران، 1384).
صنایع خدماتی شامل صنایعی هستند که به تعمیر، سرویس و نگهداری کالاها اختصاص دارند و از صنایعی که به تولید مربوط می شوند، متمایزند. همان گونه که گفته شد، صنایع خدماتی نقش مهمی در حیات اقتصادی، اجتماعی و کالبدی شهر به عهده دارند و روز به روز نیز بر اهمیت و تنوع آنها افزوده می شود(زیاری, 1372).
1-11- مفهوم صنایع و خدمات شهری
به دلایل مختلف، صنعت و شهر لازم و ملزوم یک دیگرند، اما همه فعالیت های صنعتی ارتباط مستقیم با نظام کالبدی- فضایی شهر ندارند و همه آنها نمی توانند و نباید در شهر مستقر شوند. بنابراین لازم است نوع مرزبندی میان صنایع و خدمات شهری و صنایع و خدمات غیر شهری صورت گیرد تا قلمروی مکان یابی و ساماندهی فعالیت های اقتصادی و در مقیاس مدیریت شهری و مدیریت عمومی صنایع معلوم و روشن گردد. صنعت و خدمات با پسوند شهری دارای ویژگیهای است که متمایز از مفاهیم عام صنعت و خدمات بوده و در برنامه ریزی و مدیریت شهری کاربرد دارد. برخی از صنایع، وجودشان به شهر و شهروندان وابسته است. برخی صنایع دیگر، اگرچه پیوند مستقیمی با شهر ندارند، ولی استقرار آنها در شهر بلامانع و حتی مفید است و بالاخره صنایع دیگری وجود دارد که برای شهر و شهروندان مضر و مزاحم محسوب می شوند. )مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران، همان مأخذ ، ص 150( به طور کلی، می توان صنایع و خدمات شهری را به سه نوع عمده تقسیم کرد:

1-11-1- صنایع مورد نیاز شهروندان
مهمترین خصلت صنایع شهری، نیاز روزمره و مستمر شهروندان به تولیدات این صنایع است. مشخصه نیاز روزمره در مورد کالاهای خوراکی و غیر خوراکی متفاوت است.

1-11-2- صنایع تاریخی و قدیمی مستقر در شهر
بخشی از صنایع قدیمی با تاریخ شهر و استخوان بندی آن گره خورده و استقرار آنها در بافت های شهری، بیانگر نوعی نیاز و وابستگی است. برخی از این صنایع، تزاحمی با دیگر جنبه های شهرنشینی ندارد و بنابراین عنصر مفیدی برای شهر و هویت تاریخی و فرهنگی شهر محسوب می شود. اما برخی از این صنایع، برای شهر مشکل و مزاحمت ایجاد می کند، ولی چون در آمیخته با تاریخ و کالبد شهر است، نمی توان به آسانی آنها را حذف یا منتقل کرد. ساماندهی و جا به جایی این گونه صنایع شهری به مطالعه خاص و برنامه ریزی دراز مدت و تدریجی نیاز دارد. (حافظ نظامی، ????).

1-11-3- صنایع خدماتی
خدمات شهری مورد نیاز، طیف وسیعی از خدمات آموزشی، بهداشتی، اداری، تفریحی و غیره را در بر می گیرد که مکان یابی و ساماندهی آنها بر عهده نهادهای مسئول و ضوابط ویژه می باشد. اما بخشی از خدمات مورد نیاز شهروندان به خدمات تعمیراتی و فنی بر می گردد که عملکردی شبیه صنایع و وابسته به آن دارند و از این نظر مشمول ضوابط مکان یابی و ساماندهی صنایع شهری قرار می گیرند.( زیاری، ک، ???? ).

1-12- تعریف آلودگی
از نظر برنامه ریزی شهری آن دسته از عوارض و اثرات صنعت که نقش منفی در حیات شهر و شهروندان ایجاد می کند، در درجه اول اهمیت قرار دارد. این عوارض منفی به صور مختلف بروز می کند که معمولاً به عنوان آلودگی و مزاحمت از آنها یاد می شود و بر اساس آنها صنایع و خدمات شهری به صنایع آلاینده و صنایع پاک و یا صنایع مزاحم و غیر مزاحم تقسیم می شود. تعریف این مفاهیم و نحوه ارتباط آنها از نظر مکان یابی و ساماندهی صنایع شهری – امری لازم به شمار می آید(لاهیجانیان, 1389) .

1-13- مفهوم عام آلودگی
به موجب ماده 9 ” قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست ” مصوب سال 1353 و اصلاحیه سال 1371، مفهوم وسیع آلودگی به صورت زیر تعریف شده است:
منظور از آلوده ساختن محیط زیست عبارت است از : پخش یا آمیختن مواد خارجی به آب یا هوا یا خاک یا زمین به میزانی که کیفیت فیزیکی یا شیمیایی یا بیولوژیک آن را به طوری که زبان آور به حال انسان یا سایر. موجودات زنده و یا گیاهان و یا آثار و ابنیه باشد؛ تغییر دهد با توجه به مفهوم عام آلودگی در محیط شهری، می توان انواع آلودگی را به چند نوع عمده یعنی آلودگی بصری؛ هوا؛ آب؛ خاک و صدا تقسیم کرد. فعالیت صنعتی بنا به طبیعت خود، یکی از عوامل مهم موجود آلودگی است و به همین دلیل، آلاینده های صنعتی از مهم ترین عوامل آلایندگی محیط زیست محسوب می شوند. اهم آلاینده های صنعتی عبارت است از:
آلاینده های منابع آب؛ آلاینده های هوا؛ آلاینده های خاک و آلاینده های صوتی(عنابستانی, اکبر, قربانی, & محمد, 2010).

1-13-1- آلودگی هوا
تعریف آلودگی هوا از نظر سازمان بهداشت جهانی به قرار زیر است:
گاه حضور یک یا چند ماده آلاینده یا مجموعه ای از مواد آلاینده در هوا به مقدار و مدتی تداوم یابد که برای آدمی، جانوران، گیاهان و ابنیه زیان آور باشد و یا آسایش مردم مالکیت اشخاص را به نحوی جدی خدشه دار کند، آن هوا آلوده خوانده می شود، به طوری که از این تعریف استنباط می شود، آلودگی هوا مفهومی وسیعتر از آلودگی صرفاً زیست محیطی دارد و شامل جوانب اجتماعی، مانند آسایش مردم و حفظ حقوق مالکیت نیز می گردد. منابع مولد آلودگی هوا به سه دسته تقسیم می شود:
الف- کارخانجات و کارگاه ها
ب- وسایل نقلیه موتوری
ج- منابع متفرقه
واحدهای صنعتی به دو صورت هوا را آلوده می کنند:
1- استفاده از سوختهای فسیلی
2- آزاد شدن مواد آلاینده در طی فرآیند تولید(جو, 2013)
1-13-2- آلودگی آب و خاک
به موجب آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب، تعاریف مربوط به آلودگی آب، فاضلاب و مواد زاید جامد به صورت زیر بیان شده است:
آلودگی آب: عبارت است از تغییر مواد محلول و یا معلق و یا تغییر درجه حرارت و دیگر خواص فیزیکی و شیمیایی و بیولوژیکی آب، در حدی که آن را برای مصرفی که مقرر است، مضر یا غیر مفید سازد(صفار