د بنیه بذر و رشد گیاهچه می‌شود(جلیلیان و خدابنده1375).
همچنین اثرات سودمند تیمار کردن بذر در فعالیت‌های مزرعه‌ای در گیاهانی مثل گندم، چغندرقند، ذرت و سویا گزارش شده است(Parera and Cantliffe,1994;Singh,1995;Sadeghiyan and Yavari,2004). رشید و همکاران گزارش کردند، تیمار کردن بذرجو، باعث بهبود استقرار گیاهچه در شرایط تنش خشکی می‌گردد. (Rashid et al., 2002)
برای عمل پرایمینگ مزایای زیادی از جمله افزایش قوه نامیه، افزایش سرعت جوانه‌زنی در شرایط درجه حرارت پایین، کوتاه‌کردن متوسط زمان جوانه‌زنی، افزایش عملکرد ریشه، افزایش قدرت جوانه‌زنی و استقرار گیاهچه در شرایط آلودگی قارچی، افزایش قدرت جوانه‌زنی در شرایط شوری و خشکی، کاهش نیاز به آب جهت سبز‌شدن و در نهایت استقرار بهتر و بیشتر بوته در واحد سطح در گیاهان مختلف ذکر شده است (جلیلیان،1385). در همین راستا مطالعه ای تحت عنوان بررسی اثرات پیش تیمار بذر بر مولفه های جوانه زنی و رشد گیاهچه گلرنگ در شرایط تنش خشکی در آزمایشگاه و مزرعه مورد مطالعه قرار گرفت.

اهداف تحقیق:
– بررسی سطوح مختلف خشکی در بذر گلرنگ
– بررسی شاخص های عملکرد گلرنگ در سطوح مختلف پرایمینگ
– بررسی تحمل بذر گلرنگ در شرایط مختلف پرایمینگ

فصل اول
بررسی منابع و کلیات

1-1-گلرنگ
1-1-1-خصوصیات گیاهی
گلرنگ گیاهی است با نام علمیCarthamu stinctorius L . از تیره Compositae که به صورت بوته ای استوار رشد می کند. میوه گلرنگ همانند میوه آفتابگردان به صورت فندقه است. دانه از نظر شکلی شبیه یک دانه کوچک آفتابگردان است و به رنگهای سیاه ، زرد ، سفید یا کرمی با سطح خارجی صاف دیده میشود. ذخیره روغن در لپهها انجام می شود. وزن هر دانه گرنگ از35 تا50 گرم متغیر میباشد
(Andoh and Kobata, 2002).
ریشه:
این گیاه دارای ریشه ای قوی و گسترده میباشد، این ویژگی به گیاه امکان میدهد تا رطوبت و مواد غذایی را از عمق نسبتاً زیاد جذب نماید به همین جهت گلرنگ را گیاهی کم توقع و مقاوم به خشکی به شمار می آورند(Andoh and Kobata, 2002).
برگها:
پس از جوانه زنی گلرنگ و ظهور برگ های لپه ای ابتدا برگهای حقیقی گلرنگ به صورت پهن روی زمین خوابیده است. به این دوره از رشد گیاه مرحله روزت می گویند در این دوره ساقه هنوز طویل نشده و دیده نمی شود. طول دوره روزت به درجه حرارت ، ژنوتیپ و طول روز بستگی داشته و در هوای سرد و طول روزهای کوتاه طولانی تر از هوای گرم و طول روزهای بلند می باشد.طول دوره روزت حداقل بین 4 هفته تا حداکثر 3 ماه متفاوت است . برگ های این گیاه بر اساس نوع واریته و محل آن ها روی گیاه صاف یا خاردار هستند. بعضی از واریته ها نیز بدون خار هستند (Jensen et al., 2005)..
ساقه:
با گرم شدن هوا فاصله میان گره های ساقه زیاد و در نتیجه ساقه اصلی طویل می شود. ساقه اصلی درگلرنگ به صورت قائم و خشن است و در ارقام مختلف بین25 تا210سانتیمتر متغیر میباشد.هنگامی گیاه به ارتفاع40-30 سانتی متر رسید ساقه ها درقسمت فوقانی گیاه منشعب میشوند و ساقههای فرعی را تشکیل میدهند. ساقه اصلی و هریک از ساقه های فرعی به یک گل ختم میشوند (Jensen et al., 2005)..
گل:
گل ها بصورت مرکب هستند و شکل غوزه مانندی را تشکیل می دهند تعداد غوزه ها در یک بوته متغیر بوده و ممکن است از 15 تا 150 عدد در یک گیاه باشد. در هر غوزه 20 تا 100 دانه تشکیل می شود. دانه های این گیاه از نظر ظاهری خیلی شبیه به بذور کوچک آفتاب گردان هستند و رنگ آنها سفید یا کرم رنگ است. وزن هر دانه گلرنگ از 29 تا 50 گرم متغیر است (Jensen et al., 2005)..
شکل1-1- مرحله روزت(سمت راست) و مرحله ساقهدهی(سمت چپ) گلرنگ

شکل1-2- طبقه بندی گیاهشناسی گلرنگ

1-1-2- سازگاری
گلرنگ گیاهی روز بلند است، اما گلدهی آن درهوای گرم به میزان قابل توجهی جلو می افتد. گیاهچه های جوان به سرما مقاومند. اما گیاه با انتقال از مرحله رویشی به مرحله زایشی به سرما حساس میگردد. گلرنگ به گرما نیز مقاوم است و درصورت وجود رطوبت کافی درخاک میتواند ماکزیمم حرارتهای حدود 40 درجه سانتیگراد را تحمل کند. به هوای مرطوب بخصوص در دوران گلدهی چندان مناسب نیست. زیادی رطوبت هوا در این دوره گلدهی موجب توسعه بیماری ها و افت عملکرد می گردد. گلرنگ با داشتن ریشه عمیق و توسعه یافته به خشکی مقاوم است. اما مقاومت آن به خشکی از جو کمتر می باشد. گلرنگ به آب ایستادگی و کمبود تهویه نیزحساس است. گلرنگ خاک های عمیق، دارای بافت متوسط و اسیدیتیه حدود خنثی را ترجیح می دهد(Chang and Sung, 1990).
1-1-3- تناوب زراعی
گلرنگ به بیماریهای خاکزی حساس بوده و نبایستی بیش از یکبار طی چهارسال متوالی در یک قطعه زمین کاشته شود و یا با گیاهان حساس به بیماری بوته میری جالیز در تناوب قرار گیرد. (Chang and Sung, 1990).
مثالهایی از تناوب گلرنگ در کشت بهاره آبی بصورت زیر است:
شبدر ـ ذرت ـ گلرنگ ـ گندم
یونجه ـ سیب زمینی ـ حبوبات ـ گلرنگ ـ جو
1-1-4- کود شیمیایی
تولید هر تن دانه گلرنگ موجب خروج 25 تا 30 کیلو ازت ، 7 تا 12 کیلو اکسید فسفر (P2O5) و 10 تا 15 کیلو اکسید پتاسیم (K2O) از خاک می گردد. میزان کود مصرفی در کشت آبی معمولاً 50 الی 90 کیلوگرم درهکتار ازت خالص و40 تا70 کیلوگرم درهکتار اکسیدفسفر می باشد(Chang and Sung, 1990).
1-1-5- تاریخ کاشت
هنگامی که حرارت خاک در عمق کاشت در حدود 5 درجه سانتیگراد باشد، گلرنگ طی دو هفته یا کمی بیشتر سبز می شود.گلرنگ بصورت یک محصول پائیزه کشت می شود، تاریخ کاشت آن همزمان یا کمی دیرتر از گندم و جو می باشد(Chang and Sung, 1990) .
1-1-6- کنترل علف های هرز
کنترل علف های هرز قبل از کاشت و نیز تهیه بستر عاری از علف هرز ضرورت دارد. از علف کش هایی مانند اپتام1 و تریفلورالین2 بصورت قبل از کاشت و از طریق اختلات آنها با خاک تا عمق 10 سانتی متر می توان استفاده و محصول را برای حدود 2 تا 3 ماه بعد از سبز شدن در مقابل بسیاری علف های هرز محافظت نمود. برای کولتیواتورزدن می بایستی روزهای آفتابی را انتخاب کرد تا علف های هرزی که ریشه کن شده است امکان استقرار مجدد پیدا ننماید . پس از سبز شدن بوته ها بهتر است فقط بین ردیف ها را کولتیواتور زد، هر چند که در صورت تراکم زیاد بوته می توان تا قبل از رشد ساقه ها نیز روی ردیف های کاشت را با وسایل سبک و بطور سطحی کولتیواتور زد(Chang and Sung, 1990).
1-1-7- آفات و امراض
مگس گلرنگ (helianthi (Acanthiophilus در تمام نقاطی از ایران که گلرنگ کاشته می شود یافته شده و خسارت قابل توجهی به این محصول وارد می سازد. خسارت آفت مربوط به لارو آن است که ابتدا از قسمتهای نرم برگ می خورد و بعد به دانه حمله کرده و محتویات دانه را از بین می برد. در نتیجه خسارت لارو ، حفرههایی به طول1 تا 5/1 سانتیمتر در طبق بوجود میآید. استفاده ازسمومی مثل دیپترکس3 و دیازینون4 و سمپاشی در زمان ظهور مگس ها می تواند در کنترل آن موثر باشد. حشرات دیگری نیز به گلرنگ خسارت وارد می سازد که عبارتند از سنگ تخم گلرنگ ، پروانه طبق خوار گلرنگ ، پروانه کارادرینا و کرم برگخوار پنبه. این آفات اهمیت اقتصادی کمتری نسبت به مگس گلرنگ در ایران دارند (Khan, 1993).
از بیماری های مهم گلرنگ در ایران می توان زنگ گلرنگ و بوته میری گلرنگ را نام برد.عامل بیماری زنگ گلرنگ قارچی است به نام Puccinia carthami که ازطریق خاک، بقایای گیاهی و دانه انتقال می یابد برگهای گیاه مبتلا به زنگ زرد شده و بالاخره گیاه خشک شده و می میرد، کنترل بیماری با استفاده از ارقام مقاوم ، کاشت بذر سالم و غیر آلوده ، ضد عفونی بذر با سموم قارچ کش قبل از کاشت ، سوزانیدن بقایای گیاهی آلوده و تناوب زراعی انجام پذیر می باشد. بیماری بوته میری گلرنگ نیز در تمام مناطق گلرنگ کاری مشاهده میشود و کم و بیش خسارت وارد میسازد عامل بیماری قارچی است به نام Phytophthora drechsleri که بوسیله خاک و بقایای گیاهی آلوده، رعایت تناوب زراعی و عدم کاشت گیاهان حساس در تناوب امکان پذیر است. بیماری بوته میری گلرنگ با بوته میری جالیز مشترک است (Khan, 1993).
1-1-8- برداشت
برداشت گلرنگ را می بایستی بلافاصله پس از خشک شدن و قهوه ای شدن برگها و نیز خشک شدن و سخت شدن دانههای وسط طبق انجام داد. با اینکه ریزش خودبخودی دانه کم است و خوابیدگی اتفاق نمیافتد ولی خشک شدن بیش از حد بوته ممکن است موجب ریزش دانه درموقع برداشت گردد(Khan, 1993).
1-1-9- موارد استفاده
دانه گلرنگ دارای 25 الی 45 درصد روغن 12 تا 24 درصد پروتئین و 35 الی 60 درصد پوسته می باشد . روغن گلرنگ در طباخی، تهیه صابون، رنگ، ورنیس و مواد پوشاننده مشابه مصرف می شود. کنجاله گلرنگ حدود 23 درصد پروتئین و 35 درصد فیبردارد و بعنوان نیمه مکمل پروتئین در تغذیه دام و طیور مورد استفاده قرار می گیرد(Khan, 1993).
1-1-تنش های محیطی
رشد و عملکرد گیاهان زراعی تابعی از عوامل ژنتیکی، محیطی و اثرات متقابل آنها می باشد. عوامل متعدد محیطی مانند عوامل آب و هوایی ( بارندگی ، دما ، رطوبت ، نور و باد)، عوامل غیر اقلیمی ( مواد غذایی، گازها، آفات، بیماریها و رقابت با علف های هرز) و فاکتورهای مدیریت زراعی و میزان نهاده های کشاورزی در کاهش یا افزایش رشد و نمو گیاه نقش دارند. تنش نتیجه روند غیر عادی فرایند های فیزیولوژیک است که از تاثیر یک یا ترکیبی از عوامل زیستی و محیطی حاصل می شود. در حقیقت ، مقدار یا شدت نامتناسب عوامل فوق است که بطور بالقوه برای