ه را تعیین خواهد کرد. به طور طبیعی، ارزهای شناور بالاترین میزان کارایی را دارند.
هرچند شناور بودن آن امری ناگزیر و شرط لازم برای تجارت و بازرگانی به شمار نمی‌رود، نوسان قابلیت نقدینگی و جهش‌های نرخ مبادله از ویژگی‌های نظام ارزی شناور هستند.
– ارز مسدود (محدود) 16
هرگاه دولت افراد و واردکنندگان را از مبادله پول داخلی با دیگر کشورها منع نماید، ارز مسدود پدید می‌آید. معمولاً در هنگامی که تراز پرداخت‌های یک کشور در وضعیت نامناسب و ناسازگاری قرار می‌گیرد، بانک مرکزی سکه و اسکناس انتشار یافته را محدود به مرزهای کشور می‌کند و افراد در جهت پرداخت‌های خارجی نمی‌توانند آن‌را بکار گیرند.
– ارزهای نیمه ثابت 17
ارزهای نیمه ثابت راه دایناسورها را در پیش گرفتند، نمونه قابل قبول از ارزهای نیمه ثابت ، ارزهای عضو نظام پولی اروپا بوده‌اند.
– ارزهای ثابت 18
با خارج شدن از پیمان برتوون وودز، برخی از اقتصادهای کوچک‌تر به طور طبیعی به سوی اقتصادهای بزرگ‌تر کشیده شدند و پول خود را تقریباً در برابر دلار آمریکا با نوسان بسیار محدودی ثابت نگه داشتند (شبه ثابت).
– ارزهای شناور(آلوده) اداره شده 19
باعث عدم کارایی در صنایع و اقتصاد کارآمد می‌شود ،در واقع برخی ارزهای کوچک به طور نا معمول و نا پیدا توسط دولت‌های محلی و بانک‌های مرکزی به طور رسمی در جهت موقعیت‌های داخلی یا حتی منافع افراد با نوسان همراه می‌شود (مسماح،1386.ص49-47).
2.2 مقایسه نظام‌های نرخ ثابت ارز و نرخ شناور ارز
نظام ثابت نرخ ارز در مقایسه با نظام شناور نرخ ارز، از این امتیاز مهم برخوردار می‌باشد که به دلیل تثبیت برابری ارزها و در نتیجه ریسک کمتر، موجبات ثبات بازرگانی خارجی را فراهم می‌آورد. در مقابل در نظام شناور نرخ ارز، انجام بازرگانی خارجی و سرمایه گذاری‌های به ویژه بلندمدت به علت نوسانات نرخ ارز با ریسک به مراتب بیشتری همراه بوده و صادرکنندگان و واردکنندگان و سرمایه گذاران همواره با خطر تغییر ارزش پول مواجه هستند. نظام شناور نرخ ارز در مقایسه با نظام ثابت نرخ ارز موجب می‌شود تا اولاً کشورها از لحاظ اقتصادی مستقل‌تر باشند و ثانیاً لزومی به حفظ و نگهداری ذخایر ارزی نمی‌باشد. نظام شناور نرخ ارز همواره در معرض خطر عملیات بورس بازی است. در واقع اکثراً نرخ ارز در کشورهایی که این نظام ارزی را انتخاب نموده‌اند، نه به واسطه عدم تعادل در بازرگانی خارجی تغییر کرده، بلکه بیشتر مواقع به خاطر عملیات بورس بازی انجام پذیرفته است. این از جمله نقاط ضعف این نظام نرخ ارز می‌باشد. همین امر موجب حفظ و نگهداری ذخایر ارز می‌باشد.
3.2 سیستم‌های چند نرخی ارز
داشتن سیستم چند نرخی ارز، خصوصیت دیگری است که بر طبق آن می‌توان نظام‌های ارزی را دسته بندی نمود. در تمام نظام‌های ارزی می‌توان کشورهایی را یافت که دارای سیستم چند نرخی ارز می‌باشند. در سیستم چند نرخی ارز معمولاً بانک‌های مرکزی یک یا دو نرخ رسمی را به طریقی کنترل نموده و اجازه می‌دهند که نرخ آزادی که به صورت شناور تعیین گشته و معمولاً در سطح بالاتری از نرخ‌های رسمی قرار دارد وجود داشته باشد20. عمومأ از نظام چند نرخی ارز برای رفع مشکلات تراز پرداخت‌ها استفاده می‌شود. برخی از کشورهایی که تراز پرداخت‌های ضعیفی دارند به جای انجام اقدامات تعدیلی در سیستم تک نرخی ارز و با به‌کارگیری سیاست‌های محدود سازی تقاضا، برای رفع این مشکلات از سیستم چند نرخی ارز استفاده می‌نمایند. انواع معاملاتی که به نرخ‌های متفاوت ارز انجام می‌پذیرند، در سیستم‌های چند نرخی ارز و هم چنین ساختار نرخ‌های ارز در کشور های مختلف متفاوت است .این تفاوت‌ها زاییده و منعکس کننده ویژگی‌ها و اولویت‌های مربوط به تخصیص ذخایر بین‌المللی هر کشور می‌باشد. سیستم چند نرخی ارز همیشه برای هدف بهبود وضع تراز پرداخت‌ها به کار گرفته نمی‌شود .تعداد زیادی از کشورها برای جلوگیری از ورشکستگی بخش خصوصی خود اجازه داده‌اند که بخش عظیمی از بدهی این بخش ،البته آن‌هایی که قراردادهایشان تا تاریخ معینی انعقاد یافته، با نرخ ارز ارزان‌تری باز پرداخت شود (شیوا و همکارانش،1374.ص80).
1.3.2 مزایای سیستم چند نرخی ارز
الف ـ یکی از روش‌های بسیار موثر برای اصلاح عدم تعادل تراز پرداخت‌ها می‌باشد.
ب ـ در این نظام از صنایع نوزاد بومی حمایت می‌شود و قدرت رقابت آن‌ها را افزایش می‌دهد.
ج ـ جریان ورود سرمایه را تشویق و خروج آن را کند می‌کند و در نتیجه کسری در تراز پرداخت‌ها را بهبود می‌بخشد.
د ـ تقاضا برای واردات و عرضه صادرات کشورهای در حال توسعه خصوصاً در کوتاه مدت کشش ندارد بنابراین دولت به کمک نظام چند نرخی ارز در ارتباط با کشش عرضه و تقاضا می‌تواند تصمیم‌هایی را اتخاذ کند ،برای مثال اگر تقاضای واردات بی کشش باشد تعیین نرخ ارز در سطح پایین‌تر از تعادل مفید خواهد بود و چنانچه تقاضای واردات با کشش باشد نرخ بالاتر ارز سودمند می‌باشد .
هـ ـ تغییرات بنیادی و ساختاری اقتصادی در کشورهای در حال توسعه تعیین کننده نرخ مبادله آن‌هاست، بنابراین نرخ مبادله‌ای که در کوتاه مدت به شفافیت بازار منجر شود به طور محسوسی با نرخ مبادله در حال تعادل بلند مدت فاصله دارد و در نتیجه استفاده از نظام چند نرخی ارز را توجیه می‌نماید. بنابر این کشورهای در حال توسعه معمولاً از سیاست‌های کنترل ارزی و نرخ‌های ارز چندگانه برای هدایت اقتصاد و رسیدن به اهداف توسعه اقتصادی استفاده می‌کنند.
وـ نظام چند نرخی ارز می‌تواند الگوی مصرف را بهبود بخشد زیرا به این وسیله میزان واردات و مصرف کالاهای لوکس و غیر ضروری را می‌توان کاهش داد ( رحیمی برو جردی،1376.ص33).
2.3.2 معایب سیستم چند نرخی ارز
الف ـ نظام سیستم چند نرخی ارز،عملا نمی‌تواند راه گشای دائمی مشکل تراز پرداخت‌ها باشد زیرا این نظام فقط کسری تراز پرداخت‌ها را کاهش داده ولی در واقع نیروهای تعدیل کننده اقتصاد را عقیم کرده و بدین ترتیب‌،مانع وقوع تغییرهای مناسب ساختاری مورد نیاز و جا بجایی کارای منابع و امکانات تولیدی می‌شود.
ب ـ یک جو نا مطمئن در بازار مبادله‌ای خارجی (ارزی) ایجاد می‌کند. زیرا دولت به طور دلخواه برای کالاهای مختلف ،نرخ‌های متفاوت ارز معین می‌کند و چنین سیاستی موجب بی اعتمادی می‌شود .بدین سان نرخ ارز ممکن است هر لحظه از سوی دولت تغییر کند .
ج ـ نظام چند نرخی ارز،مشکل و پیچیده است ،زیرا دولت مجبور است برای کالاهای مختلف نرخ‌های متفاوتی را معین کند و این نرخ‌ها عملاً نرخ‌های واقعی نمی‌باشند و نیز هیچ گاه دولت دلایل قانع کننده‌ای را برای اعمال نرخ‌های مشخص نخواهد داشت.