انهای که صفحه برگ را به شاخه متصل ساخته و طول آن در ارقام مختلف از 2 تا 6 سانتی متر متفاوت میباشد. انتهای دمبرگ، که آوندهای رسانای شیره ی خام پرورده از آن عبور میکنند پهن شده و به پنج رگبرگ اصلی تقسیم میشود.این قسمت را که دارای کمی فلس نیز میباشدبراکته مینامند که در اوایل پاییز خزان زده میشود. یاخته های میانبرگی برگ انگور به دلیل دارا بودن تعداد بی شماری کلروپلاست برای جذب نور و فضای فراخ بین یاخته ای برای ورود هوا و آب، قادر به تولید حداکثر مواد قند میباشند(تفضیلی و همکاران 1373).
ثابت شده که عملکرد نهایی وابسته به تعداد برگ هایی است که 2 تا 3 هفته بعد از شکوفه دهی در روی گیاه وجود دارد(مختاریان، 1374).
پهنک برگهای مو، بطور کلی توسط بریدگی های عمیق که در کنار آن وجود دارد به 5 لب و یا پهنک کوچک تقسیم میشود. عمق این بریدگی ها در جنس های مختلف خانواده ویتاسه متفاوت میباشد(تفضیلی و همکاران، 1373).
2-6-7- گل
اولین آثار تشکیل خوشه ی گل (گل انگیزی)،‌ در فصل رویش سال پیش آشکار شده و تا اواخر فصل جاری رشد ادامه مییابد و اجزای گل در جوانه هایی که گل انگیزی آنها دیر صورت میپذیرد تمام اجزای گل طی فصل جاری تکمیل نمیشوند. در این گونه جوانه ها تکمیل اجزای گل به اوایل بهار سال بعد و سپری شدن دوره استراحت زمستانه موکول میشود. قسمت های مختلف گل که پس از گل انگیزی تشکیل می شوند عبارتند از : کاسبرگ، گلبرگ، پرچم ها و مادگی. رشد این اعضا تا هنگام گل دهی و تلقیح آنها سریع و محسوس است. گلبرگها از بالا به یگدیگر چسبیده بوده و یک کلاهک واحد را تشکیل میدهند که هنگام باز شدن گل میافتند. پرچم ها حدود سه هفته پس از ظهور برگها شروع به رشد کرده و میله و بساک آن دیده میشود. حدود یک هفته بعد، مادگی و اجزای آن که کلاله، خامه و تخمدان میباشد قابل رویت خواهند شد. گل انگور، دارای دو و گاهی سه برچه است که در هرکدام از آنها دو تخمک وجود دارد(تفضلی و همکاران، 1373).
2-6-8- خوشه و میوه
گل انگور، به صورت خوشه ای بر روی بوته ها ظاهر میشود که از لحاظ ساختاری و منشا، شباهت بسیاری به پیچک دارد. روی محور اصلی خوشه، شاخه های فرعی و گاهی ثالثیهای بطور نا مرتب ظاهر می شوند که هر کدام، به چندین دمگل منتهی میگردند. در انتهای هر دمگل یک گل قرار میگیرد که به یک حبه تبدیل میشود(مختاریان، 1374).
خوشه انگور، از لحاظ ساختمان ظاهری دارای دو قسمت باسک9 یا چوب خوشه و حبه انگور است. حبه های انگور از سه قسمت پوست، هسته و گوشت تشکیل شده اند. در هنگام رسیدن میوه میزان قند افزایش مییابد، انگورهایی که در معرض نور خورشید قرار گرفته اند میزان مالیک اسید آن کمتر و قند بیشتری دارند. بطور کلی، خوشه ها ی انگور دارای شکل های متفاوت کشیده، مخروطی و کروی بوده و اندازه خوشه ها و همچنین اندازه و شکل حبه ها نیز بسیار متغیر است(تفضیلی و همکاران، 1373 ؛ مختاریان، 1374).
کاربرد بعضی از هورمون های تنظیم کننده رشد از جمله جیبرلیک بر روی خوشه های انگور بی دانه تاثیر مثبت داشته و باعث طویل شدن خوشه و حبه ها میگردد(تفضیلی و همکاران، 1373).
2-6-9- تکثیر مو
ازدیاد انگور از طریق پیوند، خوابانیدن و قلمه زدن صورت میگیرد. در اروپا کولیتوارهای انگور اروپایی را بخاطر کیفیت خوب اما حساس به شته فیلوکسرا بر روی پایه های آمریکایی پیوند میزنند. در ایران تکثیر بیشتر از طریق قلمه صورت میگیرد. همچنین گیاهان جدیدی از طریق تکنیک های کشت بافت شامل جنین رویشی و کشت شاخساره بوجود آمده اند(تفضیلی و همکاران، 1373)
2-7- نیازهای اکولوژیکی انگور
انگور از گیاهان مناطق معتدل و گرم بوده و سرماهای شدید زمستان را تحمل نمیکند. در پرکنش جغرافیایی انگور عرض جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا موثر میباشند. در مناطقی که انگور پرورش داده میشود میانگین دمای سالانه نباید از 9 درجه سانتیگراد کمتر باشد. گلهای انگور در میانگین دمای 20 درجه سانتیگراد باز میشوند. حداقل دما(صفر گیاهی) برای رشد شاخه های انگور 10 درجه سانتیگراد بوده و میانگین دما برای رشد و نمو بوته های انگور 30تا 25 درجه سانتیگراد میباشد. انگور از گیاهان مقاوم به خشکی بوده و آب بیش از حد موجب کاهش رشد و بروز بیماری های قارچی میگردد. در مناطقی که میزان بارنگی بیش از 300 میلیمتر باشد میتوان انگور را به صورت دیم پرورش داد و در صورت کمبود بارندگی در طی فصل رشد حداکثر 3تا4 نوبت آبیاری انجام گیرد. بارندگی در طی گلدهی موجب عدم گرده افشانی و ریزش گلها می شود. در مناطق پپرورش انگور باید فصل رشد بویژه بین ماه های خرداد نا مرداد فاقد بارندگی باشد(جلیلی مرندی، 1386).
در مناطقی که سرعت باد بیش از 3 تا 4 متر بر ثانیه باشد، به بوته های انگورآسیب وارد میشود.بادهای تند در اوایل فصل رشد موجب شکسته شدن شاخساره های تازه تشکیل شده میگردد. به ویژه در ارقام انگور دگرگشن، از گرده افشانی کافی جلوگیری میشود و در هنگام رسیدن میوه ها موجب سفت شدن پوست حبه و کاهش عملکرد میگردد(جلیلی مرندی، 1386).
بوته های انگور در طی فصل رشد حداقل به 1300 ساعت طول روز نیازمند میباشد. برخی از فعالیت های حیاتی انگور مانند سرعت رشد شاخه ها با طول روز ارتباط مستقیم دارند(جلیلی مرندی، 1386).
در دوره استراحت، بوته های انگور سرمای 18- تا20- درجه سانتیگراد راتحمل میکنند اما سرماهای شدید به شاخه و حتی بازو و تنه انگور آسیب وارد میکند. گلهای انگور در 2- درجه سانتیگراد و میوه های تازه تشکیل شده در 0.6- درجه سانتیگراد از بین میروند(تفضلی و همکاران،1373 ، جلیلی مرندی، 1386).
عمل هرس برای ایجاد تعادل فیزیولوژیکی بین رشد زایشی و رویشی بوته های انگور انجام میگیرد. هرس در انگور شامل دو نوع هرس زمستانه و هرس تابستانه یا هرس سبز میباشد(جلیلی مرندی، 1386، مختاریان،1374، محمود زاده و همکاران، 1388).
انگور در انواع خاک ها قادر به رشد میباشد اما خاک های لومی شنی و بافت سبک برای این گیاه مناسب می باشند. میزان مناسب هوموس خاک برای انگور 10 تا 5 درصد میباشد. در ضمن این گیاه مقاوم به آهک بوده و 50 تا 40 درصد از آهک فعال خاک را تحمل میکند(جلیلی مرندی، 1386).
2-8- اهمیت و ارزش غذایی انگور
خداوند در قران کریم در 10 سوره و 11 آیه مستقیما به انگور اشاره مینماید تا بدین نحو ما را به ارزش و اهمیت آن رهنمون گرداند. همچنین انبیاء گرام در رابطه با انگور روایات متعددی دارند که به نحوی انگور و فراورده های آن اهمیت و ارزش غذایی و بهداشتی آن را مورد توجه قرار میدهند که در زیر به چند نمونه از آن اشاره میشود.
پیامبر اکرم (ص) میفرماید: بهترین غذای شما نان و بهترین میوه شما انگور است.
امام صادق (ع) میفرماید: دو چیز است که تماما با دو دست خورده میشود، انگور و انار.
خداوند جهت رفع غم و اندوه حضرت نوح(ع) خوردن انگور را به او توصیه میکند.
انگور از نظر ارزش غذایی و خواص بهداشتی دارای سودمندی های بسیاری است. مقدار انرژی موجود در هر 100 گرم انگور تازه 67 کیلو کالری و در هر 100 گرم کشمش برابر با 268 کیلو کالری میباشد. در کتاب سبزی ها و میوه های شفا بخش ترجمه و نگارش م. نراقی چنین آمده است که : انگور املاح معدنی بدن را زیاد می کند، ادرار میآورد و ملین است و برای کم خونی، مسمومیت بدن در مقابل خستکی و یا سوء تغذیه ، درد مفاصل، رماتیسم و انسداد مجاری طحال و کبد مورد استفاده قرار می گیرد(تفضلی و همکاران، 1373).
2-9- سطح زیر کشت و تولید انگور در دنیا و ایران
براساس آمار سال 2010سازمان خواروبار جهانی (فائو) میزان تولید انگور سالیانه در جهان بیش از 80 میلیون تن میباشد. ایتالیا با 9.3 میلیون تن، فرانسه با 7.6 میلیون تن، اسپانیا با 7.4 میلیون تن، چین با7.3 میلیون تن،آمریکا با 7.1 میلیون تن، ترکیه با 5 میلیون تن و ایران با 4 میلیون تن به ترتیب رتبه های اول تا هفتم تولید انگور جان را به خود اختصاص داده اند(اداره کل آمار و اطلاعات، 1390، آنون، 2006).
میزان تولید انگور کشورحدود 1.7 میلیون تن بوده که91.9 درصد آن از کشت آبی حاصل شده است. استان قزوین علی رغم رتبه سوم در سطح بارور با 14.5 درصد تولید انگور کشور، در جایگاه نخست تولید این محصول قرار دارد(اداره کل آمار و اطلاعات، 1390).
متوسط میزان تولید در هکتار انگور آبی کشور 7960 کیلوگرم می باشد. بالاترین راندمان تولید آبی 930635 کیلوگرم در هکتار متعلق به استان کهگلویه و بویر احمد و کمترین آن با23329 کیلو گرم در هکتار متعلق به استان خراسان شمالی می باشد (اداره کل آمار و اطلاعات، 1390).
سطح زیر کشت تاکستان های کشور در سال 1388 با احتساب درختان پراکنده انگور حدود 390 هزار هکتار بوده که 92.1 درصد آن درختان بارور مو میباشد. استان خراسان با سهم 16.2 درصد سطح بارور تاکستان های کشور پس از استان فارس از نظر سطح در جایگاه دوم قرار دارد(اداره کل آمار و اطلاعات، 1390).
2-10- سطح زیر کشت و تولید انگور در کاشمر

  • 2