هرستان سپیدان در سال 1392 منطبق با مجوزهای صادره می‌باشد؟
2- نگرش مرتعداران شهرستان سپیدان نسبت به پروژه ملی مدیریت چرا در راستای اهداف طرح می‌باشد؟
3- پروانه‌های چرایی صادره در سطح شهرستان سپیدان همچنان دارای اعتبار می‌باشند؟
2-1-1- اهداف تحقیق
این تحقیق اهداف زیر را دنبال میکند:
1- ارزیابی پروژه ملی مدیریت چرا و بررسی نگرش بهره‌برداران نسبت به آن در مراتع شهرستان سپیدان
2- بررسی جمعیت دام و دامداران مراتع شهرستان سپیدان
3ـ بررسی مجوزهای صادر شده در مراتع شهرستان سپیدان

3-1-1-اهمیت تحقیق
گستردگی مراتع تحت مدیریت، ضعف کمی- کیفی پرسنل وضعف امکانات و تجهیزات دستگاه متولی و مضافاً تغییرات شگرف اقتصادی و اجتماعی که سالهاست ساختار جوامع روستایی و عشایری را متاثر ساخته، امکان سوءِ استفاده از این فضای موجود توسط متجاوزان به عرصه‌های مراتع شهرستان سپیدان پیش بینی می‌شود. نتایج حاصل از این تحقیق زمینه‌های اصلاح شیوه‌های اجرایی را فراهم می‌آورد. مراتع از نظر اقتصادی موجب رونق دامداری و بهبود وضعیت رفاهی بهرهبرداران و تأمین بخش عمد? نیاز گوشتی و ایجاد اشتغال برای قشر عظیمی از نیروهای روستایی و عشایری و جلوگیری از اثرات زیانبار مهاجرت میگردند. نظر به اهمیت و نقش منابع طبیعی در توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور و روند تخریب روز افزون این منابع، لزوم احیای منابع طبیعی بهویژه مراتع، مورد توجه اکثر مسئولان قرار گرفته است. از آنجاییکه دولت بهتنهایی نمیتواند طرحهای حفظ و اصلاح مراتع را اجرا کند، بنابراین جلب مشارکت بهرهبرداران، یافتن شیوه ای عملی و ایجاد انگیزه در بهرهبرداران از اهمیت ویژهای برخوردار است.در همین راستا و بر اساس سیاستهای برنامههای پنج ساله، دولت اقدام به واگذاری مراتع به تعاونیها و بهرهبرداران سنتی نموده است که طی دو برنامه اول و دوم اجرا شده است (آذرنیوند، 1380).
استفاده از مشارکت مردمی در احیای منابع طبیعی به عنوان یک نیاز و ضرورت مطرح است، به طوری که تأکید بر مشارکت مردم در تصمیم های پیرامون منابع طبیعی به عنوان نزدیکترین و آسانترین راهکار حفظ این منابع است (اسراری، 1379). لذا بررسینظرات مرتعداران نسبت به اجرای طرحهای مرتعداری میتواند مسئولین زیرربط را در هر چه بهتر اجرا کردن این طرحها کمک نماید و همچنین با توجه به اینکه سالیانه تعداد زیادی طرحهای مرتعداری در ایران انجام میشود و با توجه به تسهیلات و هزینههای زیادی که دولت در انجام این طرحها متقبل میشود، بررسی اینکه آیا این طرحها توانسته است مشکل تعداد زیاد دام و دامدار را که منجر به تخریب پوشش گیاهی در سطح مراتع شده است، برطرف نماید، لازم و ضروری است تا بتوان در مورد طرحهای آتی برنامهریزیهای لازم را انجام داد.
2-1- کلیات
1-2-1- معرفی موضوع
از 165 میلیون هکتار مساحت کشور حدود 146 میلیون هکتار آن عرصه منابع طبیعی شامل مراتع، جنگلها، بیابانها و شنزارها است که از این میزان 94 میلیون هکتار آن را مراتع تشکیل میدهد (2). مسایل و مشکلات موجود در امر مدیریت مراتع کشور، شامل مشکلات طبیعی، مسایل و مشکلات اقتصادی – اجتماعی، تنگناهای قانونی از یک طرف و افزایش جمعیت انسانی از سوی دیگر، نیاز به کار، اشتغال و مواد غذایی را افزوده است. بههمین دلایل در سالیان گذشته تعداد بهرهبرداران و به دنبال آن تعداد دام در مراتع به چندین برابر افزایش یافت. در نتیجه بهرهبرداری بیش از توان و ظرفیت مراتع، این منابع را رو به تخریب نهاده است.
با توجه به اینکه مراتع کشور از لحاظ تأمین علوفه مورد نیاز دام، حفاظت خاک و آب، محیط زیست و … از جایگاه ویژهای برخوردار است، ارائه راهکارهای فنی و مدیریتی جهت افزایش پوشش گیاهی و تولید علوفه مرتع بهمنظور پایداری اکوسیتم مراتع و کسب درآمد لازم و بازگشت سرمایه اولیه لازم و ضروری است. چنانچه مراتع کشور توسط کارشناسان مربوطه ممیزی شوند و طرحهای مرتعداری و مدیریتی لازم در آنها اعمال شود،ممکن است که تا حدودی جبران کمبود علوفه شده، از طرفی میزان هدررفت خاک بهواسطه فرسایش و آلودگی محیط زیست کاهش یافته و مشکلات اکوسیستم گیاهان صنعتی و دارویی مراتع تا حدی مرتفع گردد (خاتون آبادی و همکاران، 1380).
یکی از موضوعات مهم در بحث مدیریت مرتعداری مشخص کردن حدود و اندازه مراتع توسط کارشناسان میباشد که میزان ظرفیت چرا و تعداد دام با توجه به نظر کارشناسی مشخص خواهد شد تا لطمهای به مراتع وارد نگردد. این امر امروزه تحت عنوان پروانه چرا برای دامداران توسط کارشناسان اداره منابع طبیعی صادر میگردد. با توجه به مسایل اقتصادی و اجتماعی و افزایش جمعیت، افزایش تعداد دام، نیاز روزانه دام به مواد غذایی و استفاده مفرط و بیرویه از مراتع باید مدیریت قاطعانه برای مراتع کشور اعمال گردد تا بتوان استفاده بهینه از مراتع در زمینه تولید و پوشش گیاهی به عمل آید(خاتونآبادیوهمکاران، 1380).
مراتع ممیزی شده مراتعی هستند که حدود و اندازه و مرز آنها مشخص شده و میزان استفاده از آنها توسط کارشناسان تعیین گردیده است. چرای دام در این مراتع ملزم به کسب پروانه چرا بوده و این مراتع دارای شناسنامهای میباشند که حدود اربعه، مساحت، ظرفیت دامی مجاز، مشخصات بهرهبردار یا بهرهبرداران با تعداد دام هر یک و اطلاعاتی راجع به وضعیت، گرایش، توپوگرافی، منابع آب و خاک و سایر موارد مرتع را شامل میشود (خاتونآبادیوهمکاران، 1380).
مراتع دارای طرح مرتعداری هستند که پس از ممیزی شدن جهت حفاظت، احیاء، اصلاح، توسعه و بهرهبرداری پایدار،در آنها طرح مرتعداری تهیه و اجرا میگردد. در این قسمت، بهدلیل اهمیت طرحهای مذکور به معرفی و سابق? تاریخی آن میپردازیم.

2-2-1- مراتع دارای طرح مرتعداری
بر طبق تعریف، طرح مرتعداری برنامه مدونی است که کلیه روشهای مدیریتی لازم در رابطه با حفظ، احیاء و توسعه بهرهبردارای صحیح از مراتع به منظور داشتن تولیدات مستمر در آن مشخص شده باشد (2). به عبارت دیگر برنامه مدونی است که مجری طرح با اجرای آن حداکثر علوفه را تولید کند. این تولید به گونهای برنامهریزی میشود که به صورت مستمر بوده، به آب و خاک منطقه نیز آسیبی نمی‌رساند. طرح مرتعداری قرارداد دو جانبهای است میان سازمان جنگلها و مراتع و آبخیزداری به نمایندگی از سوی دولت و مجری طرح که غالباً دامداران و مرتعداران همان منطقه هستند که بهصورت 30 ساله در محضرها منعقد میشود و در صورت رعایت کلیه برنامههای پیشبینی شده در طرح و موافقت سازمان، در پایان 30 سال نیز قابل تمدید و واگذاری به وارثان است (آذرنیوند، 1380).
در هر طرح مرتعداری، اوضاع طبیعی منطقه شامل محل، موقعیت، مساحت، شرایط آب و هوایی، وضعیت خاک، وضعیت توپوگرافی و پوشش گیاهی (شناسایی گیاهان، وضعیت، گرایش، درصد پوشش، تولید، ظرفیت و محصولات فرعی مرتع)، منابع آبی، وضعیت تامین علوفه، موقعیت اجتماعی دامداران موجود در منطقه و سایر مسایل ضروری مطالعه و سپس بر اساس این عوامل، برنامهریزی جهت حفظ، احیاء، اصلاح و بهرهبرداری از این مراتع انجام میشود.
برنامههای اصلاحی رایج در طرحهای مرتعداری شامل بوتهکاری، ذخیره نزولات آسمانی، کپهکاری، کشت مستقیم (بذرکاری)، قرق، کودپاشی، تأمین آب که شامل احداث آبشخوار، مرمت چشمه، احداث آبانبار، تأسیسات و ساختمانهای مورد نیاز شامل آغل، چاه، موتورخانه، آبانبار، تلمبه بادی (با توجه به منطقه طرح)، ماشینآلات مورد نیاز عملیات اصلاحی و … است. همچنین تهیهکننده طرح مؤظف است، هزینه و درآمد (توجیه اقتصادی) طرح را برآورد و تولید حاصل از برنامههای اصلاحی را تعیین کند. در نهایت، تصویب طرح و عقد قرارداد بین مجری و کارفرما (اداره کل منابع طبیعی) برقرار میشود (آذرنیوند، 1380).
3-2-1- تاریخچه تهی? طرحهای مرتعداری در کشور
قبل از اجرای قانون اصلاحات اراضی و ملی شدن جنگلها و مراتع، اعمال مدیریت مرتع به عهده بخش خصوصی بود و تا سال 1333 دولت هیچ گونه نقشی در اداره مراتع نداشت. در همین سال شورای عالی مرتع وزارت کشاورزی وقت شکل گرفت که نقش مهمی را ایفا نکرد. اولین کارشناسان فائو (FAO) در سال 1338 به ایران آمدند و گزارشهای آنان پایهگذار برنامهریزی در مرتع شد (آذرنیوند، 1380).
دولت از سال 1341 هیچگونه نظارتی بر مراتع کشور اعمال نمیکرد. افزایش اختلاف بین مالکین و بهرهبرداران، به دلیل عدم وجود حقوق مالکیت قانونی برای افراد، باعث شد که مراتع بهشدت تخریب و منافع طولانی مدت با منافع آنی جایگزین شود.
از سال 1341 به بعد عملیات اصلاح و احیاء مراتع مورد توجه قرار گرفت و در سال 1342 با ایجاد سازمان مراتع کشور، در عمل برنامههای اصلاح و احیای مراتع و تولید علوفه به مرحله اجرا در آمد و این برنامههای بسیار اندک در سطح کوچک، به صورت نمایشی و بیشتر در قالب ایستگاههای تولید علوفه اجرا میشد. از سال 1347 تهیه و تدوین طرحهای مرتعداری بهعنوان یک
راهحل اساسی در احیای مراتع کشور در دستور کار دفتر فنی مرتع سازمان جنگلها و مراتع کشور
قرار گرفت (آذرنیوند، 1380).
4-2-1- روند تهیه طرحهای مرتعداری و عملکرد آنها قبل از انقلاب اسلامی
با تشکیل وزارت منابع طبیعی در سال 1347 و با توجه به ماده 3 قانون حفاظت از جنگلها و مراتع که بهرهبرداری از مراتع را در قالب طرحهای مرتعداری مجاز دانسته بود، دفتر فنی مرتع وزارت منابع طبیعی در تهران با همکاری کارشناسان سازمان ملل، کلاسهای تهیه طرح مرتعداری را در ایستگاه همند آبسرد تدارک دید.
بعدها دفتر فنی با تشکیل سه تیم تهیه طرح، طرحهای مرتعداری را برای زرند ساوه در سطح 191026 هکتار، اوباتو در کردستان در سطح 86000 هکتار، سبزوار در سطح 82000 هکتار، کرمان در سطح 25000