آن را از سایر شکلهای تجارت الکترونیک مجزا میسازد، اشارهکرد. درواقع به کاربردهای تجارت سیار دو خصوصیت ویژه تحرک و دسترسی وسیع نسبت دادهشدهاست. اولین خصوصیت بر امکان از بین رفتن محدودیتهای مکانی و دومین خصوصیت بر امکان از بین رفتن محدودیتهای زمانی در استفاده کاربران از خدمات این نوع کاربردها تاکید دارند. در حقیقت تجارت سیار بر این حقیقت استوار است که کاربران میتوانند تلفن همراه و سایر وسایل سیار را با خود به هر کجا حملکنند و در نتیجه امکان تماس فوری و در هر زمان و مکانی با کاربرد مورد نظر برای کاربر فراهماست[1,3,4,5].
پنج ویژگی ارزشافزوده از این دو، نتیجهگیری میشوند که بهعنوان محرکهای توسعه تجاری کاربردهای این حوزه شناخته میشوند(شکل 2-1). این پنج ویژگی عبارتند از [1]:
* افزایش دردسترسپذیری11
در تجارت سیار، امکان دسترسی به اطلاعات در هر زمان و از هر مکانی که کاربر ارادهکند، فراهماست و این بهمعنای افزایش دردسترسپذیری است.
* سهولت12
کابران در محیط بیسیم، بهسادگی، بدون احتیاج به داشتن کامپیوترهای شخصی یا مودم و تنها با استفاده از یک تلفن همراه که از امکان اتصال به اینترنت برخورداراست، میتوانند به اطلاعات موردنظر خود دسترسی داشتهباشند.
شکل 2-1: خصوصیات تجارت سیار[1]
* اتصال فوری13
وسایل سیار امکان دسترسی سریع و ساده را به اینترنت، اینترانت، سایر وسایل سیار و پایگاهدادهها فراهم میسازند و از این نظر، بهعنوان یک راهکار نسبت به سایر روشها شناخته میشوند.
* شخصیسازی محصولات14
شخصیسازی این امکان را فراهم میسازد تا اطلاعات خاص و مناسب هر کاربر برای وی ارسال شود. بهعنوان مثال اگر تشخیص دادهشد که سفر جزء علایق یک کاربر است، اطلاعات و یا تبلیغات مرتبط با سفر برای وی ارسال میشود. ترکیب این ویژگی با فناوریهای سیار، وسایل سیار را تبدیل به یکی از ابزارهای اصلی تجارت الکترونیک خواهدکرد.
* محلیسازی خدمات و محصولات15
اطلاع از مکان فیزیکی کاربر در یک زمان بهخصوص، کلید ارائه خدمات وابسته با مکان خواهدبود. به چنین خدماتی، تجارت الکترونیک مبتنی بر مکان یا تجارت آگاه از مکان، اطلاق میشود. بهعنوان مثال به کمک یک GPS16 که به وسیله سیار متصلشدهاست، اپراتور سیار، مکان کاربر را تشخیص داده و امکان ارائه خدمات محلیشده را خواهدداشت. مثلا، میتوان مکان نزدیکترین دستگاه خودپرداز را به کاربری که در جستجوی یکی از آنها است نشانداد. ترکیب محلیسازی و شخصیسازی از این هم بهتر است. این یعنی اطلاع از مکان کاربر و همچنین علایق وی. بهعنوان مثال، اگر کاربری به غذای ایتالیایی علاقهدارد و در حال حرکتکردن در نزدیکی یک رستوران ایتالیایی است میتوان به وی یک پیام کوتاه حاوی این مطلب ارسالکرد که فروشگاه موردنظر امروز به شما بیست درصد تخفیف خواهدداد.
بهکارگیری این ویژگیها توسط فروشندگان و ارائهکنندگان خدمات مختلف، باعث رقابت بیشتر میان آنها در ارائه خدمات جذابتر و مفیدتر به کاربران بوده و به جذب مشتریان بیشتر و کسب سود افزونتر برای آنها خواهدانجامید.
2-3 دستهبندی ادبیات تحقیقاتی تجارت سیار
در این قسمت به ارائه بستری برای تقسیمبندی زمینههای تحقیقاتی تجارت سیار پرداختهشدهاست که در آن، زمینههای تحقیقاتی در پنج گروه مختلف قرار میگیرند (شکل 2-2)[3]:
2-3-1 حوزه تحقیقات نظری
موضوعاتی که در این بخش قرار میگیرند، به ارائه تعاریف و معرفی مفاهیم پایه در تجارت سیار میپردازند و بههمین دلیل در نمایش گرافیکی آن در پایینترین بخش از چهارچوب معرفیشده قرارگرفتهاست. اصول توسعه کاربردهای تجارت سیار، بررسی رفتار مشتری، میزان مقبولیت فناوریها، کاربردها و خدمات تجارت سیار، اقتصاد و مدلهای کسبوکار، موارد قانونی و اخلاقی این حوزه مانند حفظ هویت، از جمله مواردی هستند که میتوان به آنها اشارهکرد.

2-3-2 شبکه بیسیم
شبکه بیسیم، هسته مرکزی و اساسی فناوریهای تجارت سیار را تشکیل میدهد و به همین دلیل نقش مهمی را در این حوزه ایفا میکند. برای تضمین قابلیت اطمینان و کارایی خدمات و کاربردهایی که در محیط سیار ارائه میشوند، باید نیازمندیهای شبکهای مناسب در شبکههای بیسیم و سیار تامینشوند. نیازمندیهایی چون مدیریت مکان، پشتیبانی از چندپخشی، کیفیت خدمات، وابستگیهای شبکهای و غیره. در این بخش، استاندارهای شبکهای مختلفی چون سیستم جهانی ارتباطات همراه17، بلوتوث، شبکه محلی بیسیم18 ، شناسایی از طریق فرکانس رادیویی19 و شبکههای نسل سوم20 ارائهشدهاند. در بخشهای 2-4 و 2-5، تعاریف و جزئیات مربوط به بعضی از این استانداردها ارائهشدهاست.
شکل 2-2: دستهبندی ادبیات تحقیقاتی تجارت سیار[3]
2-3-3 میانافزار سیار21
لایه نرمافزاری قرارگرفته بین شبکههای بیسیم و سیستمعاملهای وسایل سیار که برای اتصال به کاربردهای تجارت سیار استفاده میشود. پنج زیرزمینه تحقیقاتی مجزا در این بخش شناسایی شدهاست که عبارتند از:
– فناوریهای عاملی22
با توجه به هزینه بالای زمان اتصال و تبادل داده برای وسایل سیار، میتوان از فناوریهای عاملی گوناگون در فعالیتهای تجارت سیار، فعالیتهایی چون پرداخت و مکانیابی فروشندگان، انجام مذاکرات و جستجوی محصولات، در راستای کاهش هزینه انجام این عملیاتها، استفادهکرد.
– مدیریت پایگاهداده
مولفههای مدیریت پایگاه داده سیار23 شامل پردازش پرسوجو24 ها، قابلیت بازیابی دادهها، مکانیابی پایگاهداده و سایر موارد، نیاز به استفاده از روشهای جدید و متفاوت با روشهای سنتی دسترسی به اطلاعات دارند.
– امنیت
در این حوزه به موضوعات امنیتی مرتبط با تجارت سیار پرداخته میشود که از همیت زیادی نیز برخورداراست. بهعنوان مثال، میتوان به طراحی یک شبکه بیسیم امن برای کاربردهای تجارت سیار، با استفاده از کلید عمومی و یا سایر روشها اشارهکرد.
– سیستمهای ارتباطات25 سیار و بیسیم
تکنیکها، الگوریتمها، روشها و مولفههایی که برای اتصال به کاربردهای تجارت سیار و مدیریت آنها بهکار میروند، در این بخش قرارمیگیرند.
– استانداردهای سیار و بیسیم
برای استفاده از کاربردهای تجارت سیار، نیاز به مجموعهای ای از استانداردهاست که بهعنوان استانداردهای تجارت سیار شناخته میشوند. به عنوان نمونهای از آنها میتوان به پروتکل کاربردی بیسیم26 و یا تکنولوژی i-Mode اشارهکرد.
2-3-4 زیربنای کاربری بیسیم
موضوعات و تحقیقات این حوزه به دو بخش تقسیم میشوند: نرمافزار و سختافزار. حوزه نرمافزار به سیستمهای عامل و واسطها اشارهدارد در حالی که منظور از سختافزار، وسایل سیاری چون همراههای شخصی دیجیتال و تلفنهای سیار است که برای ارتباط با کاربردهای تجارت سیار استفاده میشوند. به همان اندازه که فناوریها و امکانات وسایل سیار مورد توجه هستند، واسطهای سیار هم از اهمیت برخوردارند. کاربردهای تجارت سیار بر روی وسایل دستی قابل حمل و کوچک اجرا میشوند و بههمین دلیل ارائه راهکارهای مناسب برای طراحی واسط مناسب برای کاربردها از اهمیت زیادی برخورداراست.
2-3-5 کاربردهای تجارت سیار
تجارت سیار از حوزه وسیعی از کاربردها تشکیلشدهاست. در یک دستهبندی ارائهشده[1,3]، کاربردهای تجارت سیار در یازده دسته مختلف قرار میگیرند و در جدول 2-1 نمایش داده میشود.
این دستهبندیها عبارتند از کاربردهای مالی سیار27، تبلیغات سیار28، مدیریت موجودی سیار29، مدیریت خدمات سیار، جستجو و مکانیابی محصولات30، بازمهندسی31 سیار، حراج32 سیار یا حراج معکوس، خدمات بازی و سرگرمی سیار33، دفتر کار سیار34، آموزش از راه دور سیار35، مرکز داده36 بیسیم.
البته فناوریهای بیسیم در کنار مزایای بسیار دارای محدودیتهای ذاتیای هستند که میتوانند عامل بروز مشکلاتی در راه پیادهکردن کاربردها و مفاهیم تجارت الکترونیک در محیط سیار باشند و به همین دلیل آگاهی از آنها در راه پیادهسازی کاربردهای سیار ضروری است. این محدودیتها عبارتند از[3]:

جدول 2-1: دستهبندی کاربردهای تجارت سیار[1]
* پهنای باند محدود
* متغیر بودن پهنای باند در دسترس
* زمان اتصال و تبادل داده برای وسایل سیار، هزینهبر میباشد.
* بهطورکلی اتصال در وسایل موبایل ضعیف بوده و کیفیت آن پایین است و این به دلیل ماهیت متحرک این وسایل میباشد چون در حین حرکت، امکان قطع و وصل شدنهای مداوم به اینترنت از احتمال بالایی برخوردار است.
* محدودیت توان باطری
* محدودیت منابع
* صفحه نمایش کوچک وسایل سیار که بر چگونگی و میزان نمایش اطلاعات تاثیرگذار میباشد.
* قابلیت خراب شدن دادهها
* تغییرات سریع موقعیت
* امنیت، ایجاد امنیت برای دستگاه‌های تلفن همراه یکی از مهمترین مشکلاتی است که در بسیاری از موارد بدون راه‌حل باقی مانده است.
* مقیاسپذیری
2-4 فناوریهای تجارت سیار
در این بخش به معرفی بعضی از اصطلاحات متعارف در تجارت سیار پرداختهمیشود[1].
* 1G: نسل اول فناوریهای بیسیم، بر مبنای آنالوگ، که از سال 1979 تا 1992 مطرحبود. نمیتوان استانداردی را بهعنوان تنها یک استاندارد جهانی در این نسل از فناوریها معرفیکرد. یکی از مهمترین این استانداردها، سیستم تلفن همراه پیشرفته، AMPS 37، میباشد[1,25].
* 2G: نسل دوم فناوریهای بیسیم، بر مبنای فناوری رادیویی دیجیتال، که امروزه نیز موجوداست و متن را پشتیبانی میکند. همانطور که نسل اول استانداردی جهانی نداشت، نسل دوم هم چنین استاندارد جهانشمولی ندارد. امروزه چهار سیستم تلفن همراه نسل دوم مشغول بهکار هستند: سیستم تلفن همراه پیشرفته دیجیتال یا D-AMPS 38، سیستم جهانی ارتباطات همراه یا GSM، دسترسی چندگانه مبتنیبر تقسیم کد یا CDMA 39و خدمات ارتباطاتی شخصی یا PCS40[1,25].
* 2.5G: یک فناوری میانی بر اساس GPRS و EDGE که گرافیک به شکل محدودشده را پشتیبانی میکند.