ر عکس، هنجارهایی که تولید سرمایه اجتماعی می‍کنند،‍اساساً باید شامل سجایایی مانند صداقت، ادای تعهدات و ارتباطات دو جانبه باشد. براساس نظر کلمن سرمایه اجتماعی با کارکردش تعریف می‍شود. سرمایه اجتماعی شیء واحدی نیست، بلکه انواع چیزهای گوناگونی است که دو ویژگی مشترک دارند:
2-1 همه آنها جنبه ای از یک ساخت اجتماعی را در بر می گیرند و کنشهای معین افراد درون ساختار را تسهیل می‍ کنند.
2-2 مانند شکل‍های دیگر سرمایه مولد است، و دستیابی به هدفهای معینی را که در نبودن آن دست یافتنی نخواهد بود، امکان پذیر می سازد.
2-5- تعریف سرمایه اجتماعی
تعاریف مختلفی از سرمایه اجتماعی به عمل آمده اما تا حالا یک تعریف منسجم از سرمایه اجتماعی در دست نیست. بنابراین جهت آشنایی با نظریه ها اندیشمندان سرمایه اجتماعی و همچنین نظم و تربیت توالی زمانی نظریه ها، ابتدا به تعاریف بنیان گذاران سرمایه اجتماعی می پردازیم و در ادامه به برخی از تعاریف مهم و قابل تأمل اشاره می کنیم.
تعاریف متعددی از سرمایهاجتماعی صورت گرفته است که با توجه به جدید بودن این مفهوم، عملا تعریف پذیرفته شده و یکسانی برای سرمایه اجتماعی وجود نداشته و در ادبیات علم مدیریت، تعاریف مختلفی برای آن ارائه شده است و محققان از زوایای گوناگون و در سطوح تحلیل متفاوت به این مفهوم نگریستهاند . اهمیت سرمایه اجتماعی امروزه به طور قطعی شناسایی شده است و با توجه به ابعاد چند وجهی آن و نفوذ آن در علوم مختلف از جمله روانشناسی ، علوم رفتاری ، علوم سیاسی ، اقتصاد و مدیریت ، دامنه گسترده ای از پژوهشهای علوم انسانی را به خود اختصاص داده است . به طور کلی در رابطه با تعریف سرمایهاجتماعی دو رویکرد اصلی وجود دارد :
الف: تعریف سرمایهاجتماعی براساس کارکردهای آن .
ب: تعریف سرمایهاجتماعی بر اساس ساختار آن .
از نظر جیمز کلمن “سرمایهاجتماعی” با کارکردش تعریف میشود. از نظر وی سرمایه اجتماعی شیء واحد نیست بلکه انواع چیزهای گوناگونی است که دو ویژگی مشترک دارند: همه آنها شامل جنبهای از یک ساخت اجتماعی هستند و کنشهای معین افرادی را که در درون ساختار هستند تسهیل میکنند و دیگر اینکه مانند شکلهای دیگر سرمایه مولد هستند و دستیابی به هدفهای معینی را که در نبودن آنها دست یافتنی نخواهد بود را امکانپذیر میسازند ( کلمن، 1377). به نظر پوتنام (1993) نیز سرمایه اجتماعی جنبههای گوناگونی از یک سازماناجتماعی نظیر اعتماد، هنجار و شبکههاست که میتوانند از طریق تسهیل اقدامات هماهنگ،کارایی جامعه را بهبود بخشند . در مقابل فوکویاما(1379) به این نوع تعاریف انتقاد دارد و مدعی است که بسیاری از این تعاریف به جای خود سرمایهاجتماعی، اشاره به تجلیات سرمایهاجتماعی(اعتماد، شبکهها،جامعه مدنی و نظیر آن) که با سرمایهاجتماعی مرتبط هستند دارند. فوکویاما خود سرمایهاجتماعی را به عنوان وجود مجموعه معینی از هنجارها یا ارزشهای غیررسمی تعریف میکند که اعضای گروهی که همکاری و تعاون میانشان مجاز است، در آن هم سهیم هستند. هنجارهایی که تولید سرمایهاجتماعی میکنند اساساً باید شامل سجایایی از قبیل صداقت،ادای تعهدات و ارتباطات دو جانبه باشند. تعدادی از تعاریفی که توسط اندیشمندان مدیریت در زمینه سرمایه اجتماعی ارائه شده است در جدول قابل مشاهده است:
سرمایه اجتماعی منبعی اجتماعی – ساختاری است که دارایی و سرمایه افراد محسوب می شود. این دارایی شئ واحدی نیست، بلکه ویژگی هایی است که در ساختار اجتماعی وجود دارد و باعث می شود افراد با سهولت بیشتری وارد کنش اجتماعی شوند. این نوع سرمایه در روابط بین افراد تجسم می یابد که می تواند فعالیت های با بازدهی بالا تسهیل کند
سرمایه اجتماعی وجوه گوناگون ساختارهای اجتماعی نظیر اعتماد، هنجارها و شبکه هایی است که می توانند با ایجاد و تسهیل امکانات هماهنگی و کارایی جامعه را بهتر کنند. سرمایه اجتماعی به ارتباط بین افراد، شبکه های اجتماعی و هنجارهای عمل متقابل و نیز قابلیت اعتماد پذیری که از این ارتباطات ناشی می شود، بر می گردد
فوکویاما نیز سرمایه اجتماعی را این گونه تعریف می کند: سرمایه اجتماعی مجموعه معین یا هنجارها و ارزش های غیر رسمی است که اعضای گروهی که همکاری و تعاون میان آنها مجاز است، در آن سهیم هستند(فوکویاما،1379).
تعاریف دیگری در این ارتباط ارائه شده است که به برخی از آنها اشاره می شود:
سرمایه اجتماعی روابط بین گروه ها را توضیح می دهد.
فلورا وجدان جمعی را به عنوان سرمایه اجتماعی می دانند و اعتماد متقابل را به عنوان نرم وجدان جمعی معرفی می کنند .
سرمایه اجتماعی توانایی و هنر افراد در انجام نقش خود در شبکه های اجتماعی یا ساختارهای اجتماعی است.
سرمایه اجتماعی یک جامعه عبارت است نهادها، روابط، عقاید و ارزش های است که روابط بین مردم را مدیریت می کند و در توسعه اقتصادی و توسعه اجتماعی نقش اساسی دارد.
سرمایه اجتماعی به مفاهیم ارزشمندی از قبیل شبکه های اجتماعی، روابط متقابل، اعتماد عمومی، تعهد، اطلاق می شود. سرمایه اجتماعی موقعی انباشت می شود که مردم ارتباط متقابل در درون خانواده، محل کار، روابط همسایگی و ارتباطات مردمی در انجمن های محلی، و عمومی پیدا می کنند.
کاواچی و همکارانشان عقیده دارند سرمایه اجتماعی میزان همگونی توزیع سلامت در نواحی جغرافیایی یک منطقه است و بحث ویژگی سلامتی سرمایه اجتماعی ریشه های تاریخی نیز دارد. امیل دور کیم در مطالعات خود نشان داده است که هم گرایی جوامع با نرخ خودکشی جوامع رابطه معکوس دارد
وینتر عنوان می کند که یک توافق معقول در تعریف مفهوم سرمایه اجتماعی وجود دارد. او یک تعریف کاربردی از سرمایه اجتماعی ارائه می دهد: سرمایه اجتماعی منافع دو جانبه روابط اجتماعی است که به وسیله هنجارها، اعتماد و تعامل متقابل ایجاد می شود(تاجبخش،1384).
تعاریف بالا تنها بخشی از تعاریف عنوان شده در ادبیات سرمایه اجتماعی است. این مسأله نشان می دهدکه شاخصه غیر قابل مشاهده بودن سرمایه اجتماعی، باعث شده است که هر محققی با برداشت نسبی که از سرمایه اجتماعی دارد؛ اقدام به تعریف این پدیده جدید بنماید. اما این امر به مفهوم این نیست که تعاریف مذکور در مقابل هم هستند و نکات مشترکی بین تعاریف مذکور وجود ندارد. بلکه با کمی توجه می توان فهمید که اتفاقاً همه تعاریف به یک نکته اشاره می کنند و بر اساس همین نکته مشترک، می توان یک تعریف جامع از سرمایه اجتماعی عنوان نمود(سعادت، 1384).
سرمایه اجتماعی، پتانسیل نهفته در روابط بین و میان افراد یک جامعه است که باعث انجام کارای امور آن جامعه می شود.