2-17-1-3-1- بازدارنده تریپسین25
2-17-1-3-2- ساپونین26
2-17-1-3-3- گالاکتومانان27
2-18- نقش پلی ساکاریدهای غیره نشاسته‌ای در تغذیه طیور28
2-18-1- کمیت و کیفیت پلی ساکاریدهای غیره نشاسته‌ای در مواد خوراکی28
2-18-2- اثرات ضد تغذیه‌ای پلی ساکاریدهای غیره نشاسته‌ای محلول29
2-19- آنزیم‌ها30
2-20- نقش آنزیم‌های گوارشی در هضم کربوهیدرات‌ها30
2-21- تاریخچه استفاده از آنزیم در تغذیه طیور30
2-22- استفاده عملی از آنزیم‌های خوراکی در جیره های غذایی طیور32
2-23- آنزیم همی سل32
2-24- فواید استفاده از آنزیم همی سل در تغذیه طیور33
2-24-1- تاثیر آنزیم همی سل روی بهبود جذب مواد مغذی33
2-24-2- تاثیر آنزیم همی سل روی بهبود یکنواختی گله33
2-24-3- تاثیر آنزیم همی سل روی بهبود وضعیت فیزیولوژیکی بدن و تولید33
2-24-4- اهمیت اقتصادی استفاده از آنزیم همی سل در تغذیه طیور34
2-24-5- تاثیر آنزیم همی سل بر بهبود عملکرد گله‌های آلوده به کوکسیدیوز و آنتریت35
2-25- بررسی تحقیقات انجام شده پیرامون استفاده از کنجاله گوار در جیره‌‌های غذایی طیور35
2-26- پژوهشهای انجام شده راجع به استفاده از آنزیم همی سل در جیره ‌های حاوی بتا- مانان37
فصل سوم: مواد و روش‌ها
3-6- مدیریت و مکان آزمایش40
3-1-1- مواد آزمایشی40
3-1-2- محل آزمایش40
3-1-3- آماده سازی سالن پرورش41
3-1-4- دوره پیش از آزمایش41
3-2- تیمارهای آزمایشی41
3-3- جیره های آزمایشی42
3-4- تعیین ترکیبات شیمیایی کنجاله گوار43
3-5- آنزیم مورد استفاده در این تحقیق43

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

3-6- میزان فعالیت هر آنزیم در هر کیلوگرم مولتی آنزیم همی سل43
3-7- صفات عملکردی44
3-7-1- میانگین خوراک مصرفی44
3-7-2- میانگین وزن تخم مرغ44
3-7-3- درصد تولید تخم مرغ44
3-7-4- میانگین وزن توده تخم مرغ44
3-7-5- ضریب تبدیل غذایی44
3-7-6- میانگین افزایش وزن 44
3-8- نحوه و تعیین فراسنجه های خونی45
3-9- صفات کیفی تخم مرغ45
3-9-1- ارتفاع سفیده45
3-9-2- تعیین ضخامت پوسته45
3-9-3- تعیین استحکام پوسته45
3-9-4- شاخص رنگ زرده45
3-9-5- تعیین واحد هاو45
3-9-6- نحوه و تعیین کلسترول تخم مرغ46
3-10- طرح آماری46
3-11- مدل آماری46
فصل چهارم: نتایج و بحث
4-1- صفات عملکردی48
4-1-1- خوراک مصرفی48
4-1-2- درصد تولید تخم مرغ49
4-1-3- میانگین وزن تخم مرغ50
4-1-4- میانگین وزن توده تخم مرغ50
4-1-5- ضریب تبدیل غذایی51
4-1-6- افزایش وزن52
4-2- صفات کیفی تخم مرغ52
4-2-1- رنگ زرده52
4-2-2- ارتفاع سفیده53
4-2-3- واحد هاو53
4-2-4- استحکام پوسته54
4-2-5- ضخامت پوسته54
4-2-6- کلسترول تخم مرغ54
4-3- فراسنجه های خونی55
نتیجه گیری کلی57
پیشنهادات57
جداول58
فهرست منابع61
فهرست جداول
جدول 2-1- طبقه بندی تغذیه‌ای آسید‌های آمینه 7
جدول 2- 2- ترکیب شیمیای قسمت های مختلف دانه گوار18
جدول 2- 3- ترکیبات و ارزش غذایی کنجاله گوار و دانه گوار23
جدول 2- 4- ارزش غذایی پروتئین بعضی از منابع پروتئینی24
جدول 2- 5- مقادیر انرژی قابل متابولیسم ظاهری تصحیح شده برای ازت برای فرآورده‌های فرعی گوار25
جدول 2- 6- فعالیت آنتی‌تریپسین درنمونه‌های گوار و سویا26
جدول 2- 7- توان پایه (ارزش ماتریکسی) هر کیلوگرم همی سل جهت تنظیم جیرهای غذایی با حداقل قیمت35
جدول 3- 1- اقلام خوراکی و ترکیبات شمیایی جیره‌های آزمایشی42
جدول 3- 2- ترکیب شیمیایی کنجاله گوارتعیین شده در آزمایشگاه43
جدول 3- 3- مقادیر آنزیم‌های موجود در مولتی آنزیم همی سل43
جدول 4- 1- مقایسه میانگین سطوح اثرات اصلی و اثرات متقابل کنجاله گوار و مکمل آنزیمی بر صفات عملکردی مرغ های تخمگذار58
جدول 4- 2- مقایسه میانگین سطوح اثرات اصلی و اثرات متقابل کنجاله گوار و مکمل آنزیمی برخصوصیات کیفی تخم مرغ 59
جدول 4- 3- مقایسه میانگین سطوح اثرات اصلی و اثرات متقابل کنجاله گوار و مکمل آنزیمی بر فراسنجه‌های خونی در پایان آزمایش60
فهرست شکل ها
شکل 2- 1- اجزاء پروتئین تخم مرغ13
شکل 2- 2- بخش ‌های مختلف تخم‌مرغ14
شکل 2- 3- تخمدان و اویداکت16
شکل 2- 4- میزان تولید دانه گوار در جهان19
شکل 2- 5- ساختار شیمیای صمغ گوار20
شکل 2- 6- فرآوری دانه گوار به منظور تولید صمغ و فرآورده های حاصله21
شکل 2- 7- ساختار شیمیایی ساپونین27
شکل 2- 8- نحوه هیدرولیز گالاکتومانان توسط آنزیم همی سل33
شکل 2- 9- نمای کلی از نحوه عمل آنزیم همی سل بر بهبود عملکرد مرغ های تخمگذار34
شکل 3- 1- سالن و واحدهای آزمایشی (قفس‌ها)40
فصل اول
صنعت دام و طیور با به کار بردن اصول علمی به دنبال تامین نیاز پروتئینی جامعه بشری می باشد و روند افزایشی جمعیت جهان بر اهمیت نقش این صنعت می افزاید. امروزه پرورش طیور به عنوان یکی از بزرگترین منابع تأمین پروتئین حیوانی در جهان مطرح می باشد. پرورش طیور کارآمد ترین راه تبدیل محصولات فرعی و ضایعات کشاورزی به گوشت و تخم مرغ برای انسان می باشند بنابراین افزایش تولیدات آنها یکی از مهم ترین و عملی ترین راههای تأمین پروتئین حیوانی می باشد. صنعت طیور صنعتی کارا می باشد به طوری که قادر است غذای قابل مصرف بیشتری را با هزینه کمتر برای جمعیت رو به ازدیاد کشور ما فراهم سازد. در میان مواد مختلف غذایی آنچه بیش از هر ماده دیگری مورد احتیاج روزانه انسان می باشد، پروتئین و بخصوص نوع حیوانی آن می باشد (5و9‌). در صنعت پرورش طیورگله های مرغ تخمگذار یکی از موثرترین مکانیسم های تبدیل خوراک به بهترین منبع پروتئینی بوده، تخم مرغ منبع بسیار غنی پروتئین است؛ ارزش بیولوژیک پروتئین تخم مرغ بسیار بالاست و نسبت به سایر منابع پروتئینی نظیر لبنیات، گوشت ها و حبوبات غنی تر است؛ پروتئین تخم مرغ دارای تمامی اسید آمینه های ضروری برای سلامتی بدن می باشد (24). تنوع اهداف تولیدی سبب پیچیده شدن برنامهای تغذیه ای شده است، بنابراین درآینده هدف اصلی در زمینه تغذیه طیور باید توسعه برنامه های تغذیه ای باشد. توسعه برنامه های تغذیه ای این امکان را برای صنعت طیور فراهم می کند که به اهداف مورد نظر خود یعنی افزایش تولید، بهبود راندمان و تخصصی تر شدن، دست یابند (21).
سال هاست که تلاش محققین بر این اصل استوار است تا با یافتن راه کارهای علمی، بدون کاهش عملکرد و راندمان تولید، هزینههای خوراک مصرفی را کاهش دهند تا با هر چه اقتصادیتر نمودن این صنعت موجب توسعه و پیشرفت آن گردند. معمولاً این تلاش ها در دو راستا انجام می گیرد:
1- جستجو و یافتن عواملی که در صورت رعایت و به کارگیری آنها در راندمان استفاده از مواد خوراکی بهبود حاصل میگردد که از جمله آنها میتوان به استفاده از مکملهای آنزیمی مناسب، برای تجزیه و هضم بخشهایی از مواد خوراکی که به سبب عدم وجود آنزیمهای لازم برای تجزیه آنها در دستگاه گوارش طیور غیر قابل هضم میباشند، اشاره کرد.
2- جایگزینی منابع جدید مواد خوراکی با مواد رایج و گران قیمت جیرهها.
استفاده از خوراک ارزان اما با کیفیت، بهخصوص در کشورهایی که با کمبود مواد خوراکی برای دام مواجهاند، نکته‌ای مهمی محسوب میشود. در این کشورها توجه به مواد خوراکی در دسترس، اصلاح ژنتیکی و فرآوری برای بهبود کیفیت و همچنین استفاده از ضایعات و فرآورده های فرعی میتواند موثر باشد.
در تمامی فرایندهای کشاورزی و صنایع مربوطه علاوه بر تولید محصولات اصلی، محصولات جانبی نیز تولید می شود که حجم وسیعی را شامل می گردد و به علت این که محدوده وسیعی برای بکارگیری این محصولات وجود دارد، بسیاری از کشورهای پیشرفته و در حال توسعه، ارزشی بالاتری را برای آنها در نظر می گیرند، به‌گونه‌‌‌ای که در بعضی از موارد از محصول اصلی نیز بسیار با ارزشتر می‌ باشد.
امروزه علم تغذیه طیور دائماً در حال پیشرفت می باشد و نسبت به سالهای قبل که موادی همچون ذرت، سویا و پودر ماهی تنها اجزای تشکیل دهنده خوراک بودند تغییرات بسیاری نموده است. در سالهای اخیر مواد جدیدی وارد عرصه تغذیه طیور گردیده است، در چنین شرایطی تولید کنندگان خوراک باید نسبت به ارزیابی مواد خوراکی دیدگاه جهانی تری داشته باشند. بنابراین متخصصین تغذیه باید اطلاعات کافی راجع به مواد خوراکی جدید داشته باشند، زیرا کوتاهی در این مورد، سبب بروز مشکلاتی در برنامه تغذیه ای طیور می شود (24).
با توجه به این که پروتئین به عنوان بخش قابل اهمیت جیره غذایی طیور و همچنین به عنوان گران ترین بخش جیره نقش اساسی در میزان و هزینه های تمام شده تولید دارد درنتیجه کاهش قیمت پروتئین جیره در طیور از جمله موضوعاتی است که باید مورد بحث و بررسی قرار گیرد (15). در بین منابع پروتئینی مورد استفاده در جیره های غذای طیور کنجاله های روغنی دارای اهمیت بسزای می باشند. که مهمترین منبع آن در حال حاضر در کشور ما کنجاله سویا می باشد.
کنجاله‌‌‌ای سویا عمده ترین منبع مکمل پروتئینی می باشد که به علت توازن بهتر اسید های آمینه در جیره دام ها استفاده می شود. مهم‌ترین مناطق کشت سویا در کشور استان‌های مازندران، گلستان، لرستان، آذربایجان شرقی و دشت مغان است، همچنین آمریکا بزرگ‌ترین صادرکننده سویا در دنیاست و همراه با چین و برزیل بیش از 90 درصد نیاز جهان را تأمین می‌کنند. تمرکز کشت سویا در استان‌های مازندران و گلستان باعث می‌شود تا منحنی تولید کشور وابستگی زیادی به میزان تولید در استان‌های یادشده داشته باشد. در سال های اخیر کاهش تولید در استان گلستان و تا حدودی در مازندران باعث افت تولید کلی کشور شده است. قیمت سویا در منطقه و جهان در مجموع تحت تأثیر تقاضا برای روغن و کنجاله است، میانگین تولید کنجاله در حدود 79 درصد کل تولید دانه سویا می باشد (25). مطالعات سازمان خواروبار جهانی (FAO) در کشور‌های در حال توسعه نشان می‌دهد میزان دسترسی به کنجاله ی سویا به عنوان مکمل پروتئینی جیره دامها، به دو علت در حد پایینی قرا دارد: اولاً در اغلب کشور های در حال توسعه، میزان قابل توجهی از دانه سویا به عنوان غذای انسان مورد استفاده قرار می گیرد؛ به علت اینکه پروتئین های حیوانی گران است و اغلب کمتر از مقدار مورد نیاز در دسترس قرار دارد، ثانیاً در یکی دو دهه اخیر تولید کنجاله سویا ثابت یا کاهش یافته و دلیل آن فشاری است که بر زمین های قابل کشت وارد می شود (62). اثر تخریب کنندگی صنعت، همراه با سرمایه گذاری ناکافی در زیر ساخت‌های کشاورزی و شبکه‌های آبیاری عامل اصلی کاهش رشد تولید می‌باشد (4). با توجه به روند رو به رشد صنعت پرورش طیور برای تامین پروتئین حیوانی، تقاضا برای کنجاله سویا چندین برابر افزایش پیدا کرده است، در نتیجه قیمت کنجاله ی سویا در بازار جهانی به میزان زیادی افزایش یافته است؛ بنابرین ارزیابی مداوم منابع جدید و گوناگون پروتئینی بخش عمده ای از تحقیقات انجام شده در زمینه تغذیه کاربردی طیور را به خود اختصاص می دهد.
کنجاله گوار یکی از این منابع مهم پروتئینی در جیره طیور است که دارای ارزش تغذیه ای زیادی می باشد و در کشور ایران به عنوان یک ماده خوراکی جدید در تغذیه طیور به شمار می رود، در حالی که حدود 40-30 سال است که در کشور های هند، آمریکا و پاکستان مورد استفاده قرار گرفته است. ماده اصلی استحالی از دانه گوار پودر گوارگام دانه میباشد که علت اصلی کاشت گیاه است و کنجاله گوار محصول فرعی در پروسه تولید گوار گام میباشد (47). پروتئین کنجاله گوار بین33 تا 45درصد بوده و به خاطر محدود بودن کشت سویا در ایران، این ماده می تواند جایگزین بخشی از کنجاله سویا در جیره باشد. براساس تحقیقات قبلی و با توجه به مواد ضد تغذیه ای موجود در کنجاله گوار ارزیابی آن برای تعیین محدودیت های حداقل و حداکثر استفاده از این محصول در جیره مرغان تخمگذار بسیار مهم می باشد.

در طی 10تا 15 سال گذشته تمایل چشمگیری به استفاده از آنزیم ها ی برون زادی1 درجیره وجود داشته است. هدف از افزودن آنزیم به جیره افزایش و تقویت مقادیر پائین آنزیم های درون زادی2 و یا افزودن یک سیستم آنزیمی جدید است که بطور طبیعی توسط پرنده تولید نمی شود (3). استفاده از آنزیمها به دلیل استفاده اقتصادی از غلاتی غیر از ذرت و سویا در تغذیه طیور و همچنین به دلیل شناخت بهتر مکانیسم عمل آنزیمهای مختلف مورد توجه قرارگرفته است. در شرایط کنونی استفاده از آنزیم تنها به صرف اینکه اجازه می دهد مواد خوراکی ارزانتری در جیره استفاده شود مورد نظر می باشد.
بلکه مهمترین امتیاز استفاده از آنزیم انعطاف پذیری در انتخاب مواد اولیه می باشد. به عنوان مثال پروفیل اسیدهای چرب ضروری و یا نسبت پروتئین، می تواند در انتخاب مواد خوراکی وقتی که مواد ضد تغذیه ای آنها با استفاده از آنزیم بی اثر شده باشد به طور موثری در نظر گرفته شود. با استفاده از آنزیم در تغذیه مرغ جایگزین های مناسبی برای ذرت و سویا که حدود 90 درصد از جیره جوجه های گوشتی و مرغان تخمگذار را تشکیل می دهند، در دسترس خواهد بود. در این میان کنجاله گوار به عنوان یکی از انتخاب های مناسب برای جایگزینی کنجاله سویا در مواقع لزوم پذیرفته شده است (1).
تمام تلاش متخصصین جیره نویسی و علم تغذیه این بوده که جیره ی ایدهآلی که برطرفکنندهی تمام مواد مغذی و احتیاجات حیوان باشد و باعث کاهش هزینههای تولید گردد، تنظیم شود. لذا این تحقیق با توجه به دو عامل یاد شده در بالا به منظور بررسی اهداف ذیل طراحی و انجام شد:
1- تعیین مناسب ترین سطح استفاده از کنجاله گوار در جیره مرغ های تخمگذار
2- تاثیر استفاده از آنزیم همی سل بر عملکرد و خصوصیات کیفی تخم مرغ
3- تاثیر اثر متقابل سطح کنجاله گوار و آنزیم همی سل بر عملکرد و خصوصیات کیفی تخم مرغ
4- ارزیابی استفاده از کنجاله گوار و مکمل آنزیمی بر کاهش هزینه تولید هر کیلوگرم تخم مرغ

فصل دوم
2-1- پروتئین
واژه پروتئین، اولین بار توسط شخصی به نام برزلیوس از کلمه یونانی “پروتیئوس3” به معنای “اول” یا “در درج? اول اهمیت” برگرفته و از آن زمان، به همین نام، در متون به کار برده شده است. در واقع لفظ پروتئین، واژه جامعی است که در برگیرند? گروه بزرگی از مواد بیولوژیک می باشد. توالی و طرز قرار گرفتن اسیدهای آمینه و چگونگی اتصال زنجیره های پپتیدی به یکدیگر، تعیین کننده خواص فیزیکی و شیمیای و در همین راستا، خصوصیات زیست شناختی هر نوع پروتئین خاص می باشد (15).

پروتئین ها مواد آلی پیچیده ای هستند که در ساختمان آنها کربن، هیدروژن، اکسیژن، ازت و گوگرد به کار رفته است. پروتئین ها از اجزای کوچکتری به نام اسید آمینه تشکیل یافته اند. حدود 20 تا 22 نوع اسید آمینه در ساختمان پروتئین ها یافت می شود؛ ترتیب قرار گرفتن اسید های آمینه در ساختمان پروتئین های موجود در طبیعت متفاوت است، و این اختلاف ها اثرات ویژه ای بر خصوصیات تک تک پروتئین ها دارد (3).

2-2- اهمیت پروتئین در تغذیه طیور
اهمیت زیاد پروتئین‌ها بواسطه وظایف متعدد آنها در تغذیه موجود زنده مشخص میشود. پروتئین‌ها اجزا متشکله اصلی خون، ماهیچه‌ها، اندام‌ها، پوست، زردپی‌ها، استخوان‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، ناخن‌ها و پرها هستند. منبعی از اسید‌های آمینه بوده و وظایف متعدد دیگری را به عهده دارند. در حقیقت تمام بافت‌های حیوان، پروتئین‌ها تقریباً یک پنجم وزن زنده مرغ و بین یک هشتم تا یک هفتم وزن کل تخم مرغ را تشکیل میدهند. وظیفه ثانویه پروتئین‌ها آنستکه بعنوان یک منبع انرژی مورد استفاده قرار می‌گیرند (24).

در تغذیه علمی طیور، تأمین پروتئین بر مبنای پروتئین خام جیره صورت نمی‌گیرد، بلکه میزان و ارزش بیولوژیک اسید‌های آمین? ضروری و مقادیر مناسب و کافی اسیدهای آمین? غیر ضروری مدنظر می‌باشد. از آنجای که پروتئین بدن به‌طور مستمر در حال تجزیه و بازسازی هستند، مصرف کافی اسیدهای آمینه از طریق جیره امری ضروری می‌باشد. اگر پروتئین جیره کافی نباشد، کاهش و سپس توقف رشد و تولید در پرندگان صورت خواهد گرفت و پروتئین‌ها از بافت‌هایی که کمتر نقش حیاتی دارند جهت تأمین اعمال بافت‌های حیاتی‌تر به جریان می‌افتد (15).

گیاهان و بسیاری از میکروارگانیسم‌ها قادر به ساخت پروتئین‌ها از ترکیبات ساده ازته مانند نیترات‌ها هستند. حیوانات قادر به ساخت گروه آمین نبوده و برای ساخت پروتئین‌ها‌ی بدن باید به یک منبع جیره‌ای از اسید‌های آمینه دسترسی داشته باشند (23). طی روندی موسوم به ترانس‌آمیناسیون، بعضی از اسید‌های آمینه خاص می توانند از سایر آسید‌های آمینه تولید گردند، اما ساخت اسکلت‌های کربنی تعدادی از اسید‌های آمینه در بدن حیوانات امکان پذیر نبوده و این ترکیبات اسید‌های آمینه غیر قابل جایگزین یا ضروری نامیده می شوند. اسید‌های آمینه ضروری و غیر‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ضروری برای ساخت پروتئین در جدول 2-1 نشان داده شده است (3).

جدول 2-1 طبقه بندی تغذیه‌ای آسید‌های آمینه (3)
در مرغ ساخته نمی شوند
(ضروری)از سوبسترا‌های محدودی ساخته می‌شوند * به راحتی در طیور از سوبسترا‌های ساده ساخته می‌شوند (غیر ضروری)آرژنین
لیزین
هیستیدین
لوسین
ایزولوسین
والین
متیونین
ترئونین
تریپتوفان
فنیل‌آلانینتیروزین

سیستئین
هیدروکسی لیزینآلانین
اسی آسپارتیک
آسپاراژین
اسید گلوتامیک
گلوتامین
هیدروکسی پرولین
گلیسین **
سرین **
پرولین****تیروزین از فنیل‌آلانین، سیستئین از متیونین و هیدروکسی لیزین از لیزین ساخته می شوند.
**تحت برخی از شرایط ممکن است گلیسین و سرین به میزان کافی جهت رشد سریع کافی نباشد و باید از طریق جیره تأمین شوند.
***وقتی اسید‌های آمینه مصنوعی استفاده می‌شوند، ممکن است برای دستیابی به حداکثر رشد پرولین مورد نیاز باشد.
2-3- طبقه بندی پروتئین‌ها
در تقسیم بندی پروتئین‌ها همواره سعی شده تا به ترکیب شیمیای و شکل پروتئین‌ها هم توجه گردد. البته شناخت کامل ترکیب شیمیای پروتئین‌ها منوط به اطلاعات کافی در مورد ترتیب قرار گرفتن اسیدهای آمینه است.
می‌توان پروتئین‌ها را به دو گروه اصلی ساده و مرکب طبقه بندی نمود.
2-3-1- پروتئین‌های ساده
پروتئین‌های هستند که از هیدرولیز آنها فقط اسیدهای آمینه به دست می‌آید و بر اساس شکل، قابلیت حل و ترکیب شیمیای به دو زیر گروه پروتئین‌های رشته‌ای و کروی تقسیم می‌گردند.

2-3-1-1- پروتئین‌های رشته‌ای
این پروتئین‌ها که در بیشتر موارد نقش ساختمانی در سلول‌ها وبافت‌های حیوانی هستند. نامحلول بوده و در برابر آنزیم‌های هضمی حیوان بسیار مقاومند. آنها از زنجیرهای رشته‌ای بسیار بلند که توسط پیوند‌های عرضی به یکدیگر متصل شده اند، تشکیل می‌شوند. این گروه شامل کلاژن‌ها، الاستین و کراتین‌ها است.

الف – کلاژن‌ها:
کلاژن‌ها، پروتئین‌های اصلی بافت پیوندی بوده و در حدود 30 درصد ازکل پروتئین‌های بدن پستانداران را تشکیل می‌دهند. پوست بدن، غضروف‌ها، قرنیه چشم حاوی مقدار زیادی کلاژن می باشند. پرولین و هیدروکسی پرولین یک چهارم اسید‌های آمینه اصلی کلاژن را تشکیل می‌دهند.
ب – الاستین:
الاستین، پروتئینی است که در بافت‌های ارتجاعی مانند زردپی‌ها و شریان‌ها یافت می‌شود. زنجیره پلی پپتیدی الاستین، غنی از آلانین و گلایسین بوده و بسیار انعطاف پذیر است.

ج – کراتین‌ها
کراتین‌ها به دو نوع تقسیم می‌شوند. آلفا-کراتین‌ها که پروتئین‌های اصلی پشم و مو هستند و بتا-کراتین‌ها در پر، پوست، نوک و فلس بیشتر پرندگان و خزندگان وجود دارد. این پروتئین‌ها از نظر اسیدهای آمینه گوگرددار سیستئین بسیار غنی بوده، که باعث استحکام آن می‌شود.

2-3-1-2- پروتئین‌های کروی
پروتئین‌های هستند که مولکول آنها دارای شکل کروی یا بیضی بوده و در آب و محلول‌های نمکی رقیق محلول‌اند. این گروه تمام آنزیم‌ها، آنتی‌ژن‌ها و هورمون‌های پروتئینی را در برمی‌گیرد. مهمترین آنها عبارتند از :

الف – آلبومین‌ها:
این پروتئین‌ها در آب محلول بوده و دارای دو نقش بسیار مهم یعنی تنظیم فشار اسمزی خون و نقل انتقال ملکول‌های کوچک ماند اسید‌های چرب و برخی از هورمون‌ها است. در برابر حرارت منقعد می‌شوند و در شیر، خون، تخم‌مرغ و بسیاری از گیاهان وجود دارد.

ب – هیستون‌ها:
این پروتئین‌ها که در هسته سلول یافت می‌شوند، تعداد زیادی اسید‌های آمینه بازی وجود دارد دارای

خاصیت بازی هستند. آنها در محلول‌های نمکی حل شده، در برابر حرارت منقعد نمی‌شوند ودر اثر هیدرلیز مقادیر زیادی آرژنین و لیزین تولید می‌نمایند.
ج – گلوبولین‌ها:
این پروتئین‌ها دارای وزن مولکولی در حدود 000/150 دالتون هستند. غیر محلول در آب بوده و یا مقدار ناچیزی در آب حل می‌شوند. در خون انسان چندین نوع گلوبولین وجود دارد که بوسیله الکتروفورز از یکدیگرجدا می‌شوند و آنها را به ترتیب گلوبولین‌های ? و ? و ? می‌نامیم. از انواع گلوبولین‌ها، گلوبولین سرم، فیبرینوژن و پروتئین ذخیره‌ای اصلی در بسیاری از دانه‌ها را می‌توان نام برد.
د- گلوتلین‌ها:
در آب و حلال‌های خنثی غیر محلول هستند، ولی در حلال‌های ر قیق اسیدی و بازی محلولند، از جمله آنها گلوتنین گندم و ذرت می‌باشند.
ه – گلیادین‌ها یا پرولامین‌ها:
در اتانول 70 تا 80 درصد محلول هستند، و از انواع آنها زئین ذرت و گندم، گلیادین‌های گندم و چاودار و هوریدین جو را می توان نام برد.

2-3-2- پروتئین‌های مرکب
پروتئین‌های مرکب علاوه بر اسید‌های آمینه، دارای یک بخش غیره پروتئینی به نام گروه پروستاتیک هستند؛ فعالیت زیستی آنها مربوط به این ریشه اضافی است. برخی نمونه‌های مهم از پروتئین‌های مرکب عبارتند از گلیکو‌‌پروتئین‌ها، لیپو‌پروتئین‌ها، فسفو‌پروتئین‌ها و کرومو‌پروتئین‌ها. ‌

الف – گلیکو‌‌پروتئین‌ها:
بیشتر پروتئین‌ها حتی بعضی از پروتئین‌های که جزو پروتئین‌های ساده طبقه‌بندی کردیم در ساختمان خود شامل یک یا چند مولکول قندی هستند که به وسیله پیوند‌های کووالان با آنها ترکیب شده‌اند. گلیکو‌‌پروتئین‌‌ها اجزای از ترشحات مخاطی هستند که در بسیاری از بخش‌های بدن بعنوان مواد لغزنده کنده عمل می‌نمایند. اَُوآلبومین یا پروتئین ذخیره‌ای تخم مرغ یک گلیکو‌‌پروتئین‌ است.
ب – لیپوپروتئین‌ها:
لیپوپروتئین‌ها که پروتئین‌های ترکیب شده با لیپید‌های نظیر تری‌آسیل‌گلیسرول‌ها و کلسترول هستند، اجزای اصلی غشای سلولی می‌باشند. لیپید‌ها جهت اکسیداسیون یا ذخیره انرژی، به شکل لیپو‌پروتئین توسط جریان خون به بافت‌ها منتقل می‌شوند.

2-4- منابع پروتئینی
مواد خوراکی که حاوی بیش از 20 درصد پروتئین خام باشد، در گروه منابع پروتئینی طبقه بندی می شوند منابع پروتئینی را می توان به چهار گروه شامل: پروتئین های گیاهی، پروتئین های حیوانی، مواد نیتروژن دار غیر پروتئینی4‌‌، و پروتئین تک سلولی طبقه بندی نمود (5NRC، 2001).
استفاده مناسب از کنسانتره‌های پروتئینی در برنامه‌های خوراک دهی طیور به سه دلیل ضروری است: 1- اسیدهای آمینه، مواد مغذی حیاتی برای جوجه گوشتی با سرعت رشد بالا و مرغ‌های تخگذار با تولید بالا می‌باشند 2- کنسانتره ‌های پروتئینی اغلب گران تر از منابع انرژی هستند 3- استفاده بهینه از اسیدهای ‌آمینه در جیره غذایی طیور، تولید و اتلاف نیتروژن از راه فضولات پرنده را کاهش و به موجب آن میزان آزاد سازی نیتروژن به محیط زیست را کاهش می‌دهد (4). عموما دو دسته از پروتئین‌ها بطور عملی در تغذیه مرغ شناخته شده‌اند. 1- پروتئین‌های گیاهی، یا مشتقات پروتئین‌های گیاهی 2- پروتئین‌های حیوانی، یا مشتقات پروتئین‌های حیوانی.
2-4-1- منابع پروتئین‌های گیاهی
گیاهان منابع اصلی پروتئین‌ها می‌باشند. هر قسمتی از گیاه (دانه، برگ، ساقه) دارای پروتئین های خاصی است. گیاهان با استفاده از نور خورشید و کربن در جریان عمل فتوسنتز، قالب اصلی پروتئین ها را می سازند و بنیان آمینی حاصل از آمونیوم های معدنی یا نمک های نیترات موجود در آب را وارد ساختمان پروتئین می کنند. بیست و دو آسید آمینه ای که به عنوان سنگ های ساختمانی تمام پروتئین ها شناخته شده است، به آسانی توسط گیاهان ساخته می شود. به هر حال، حیوانات می توانند فقط دوازده اسید آمینه بسازند، بنابراین برای تأمین سایر اسید های آمینه، که به اسید های آمینه ضروری معروفند، بهگیاهان متکی هستند (3).
تامین پروتئین در جیره های طیور تا حد زیادی از طریق مکملهای پروتئینی گیاهی صورت می گیرد. در واقع منابع پروتئینی، بعد از منابع تامین انرژی، بیشترین بخش جیره های غذایی طیور را تشکیل می دهند. با توجه به افزایش تقاضا برای منابع پروتئینی گیاهی در تغذیه طیور، قابلیت بهره وری از تمام منابع پروتئینی موجود باید مورد بررسی قرار بگیرد. از آنجا که منابع تامین کننده انرژی جیره تقریباً 60 تا 70 درصد فرمول غذای طیور را تشکیل می دهند، سهم این منابع در کمک به تامین پروتئین مورد نیازروزانه از لحاظ تغذیه ای مهم می باشد. حدود 25 تا 40درصد از پروتئین جیره های طیور ممکن است به کمک منابع تامین کننده ا نرژی به دست آید (15).
تعدادی از مکمل های پروتئینی نباتی حاوی مواد سمی یا متضادی هستند که باید تحت فرایند مناسب از بین بروند و گرنه مقدار مکمل که ممکن است بدون خطر در جیره مصرف شود بشدت محدود می گردد. تا زمانیکه از هر مکمل جدید پروتئینی نباتی تاریخچه مناسبی از استفاده از آن در دسترس نباشد قبل از اینکه در جیره مصرف شود باید بدقت مورد بررسی قرار گیرد. به‌طور‌کلی، پروتئین‌های مواد خوراکی که منشأ گیاهی دارند نسبت به پروتئین‌های مواد خوراکی منشأ حیوانی دارای ارزش کمتری می‌باشند، این موضوع تا اندازه‌ای بواسطه قابلیت مصرف فقیرتر از لحاظ فیزیکی برای مرغ می‌باشد و تا اندازه‌ای بواسطه توزیع کمتر مقدار اسید‌های آمینه لازم برای مرغ می‌باشد؛ پروتئین‌های گیاهی منابع فقیرتری از لحاظ توازن اسیدهای آمینه ضروری هستند (24). مکمل‌های پروتئینی گیاهی، در محتوی پروتئین، نشاسته، پلی‌ساکارید‌های غیره نشاسته‌ای و چربی با هم تفاوت دارند که این تفاوت بستگی به گونه‌ها و میزان فرآوری گیاهان دارد؛ اما تمامی این منابع، پروتئین بیشتری نسبت به دانه‌های غلات دارند (30-40 درصد پروتئین خام در برابر 7 تا 14 درصد در دانه‌های غلات). بیشتر مکمل‌های پروتئینی نباتی فرآوردهای فرعی کنجاله دانه‌های هستند که برای روغن محتوی آنها، دانه‌ها تحت فرایند قرار گرفته‌اند.
2-4-2- منابع پروتئین‌های حیوانی
منابع پروتئین‌ حیوانی واجد ترکیبات مناسبی جهت تنظیم جیره‌های غذایی طیور می‌باشند که در مقایسه با منابع پروتئین‌ گیاهی از ارجحیت خاصی برخوردارند. مهمترین عوامل برتری منابع پروتئین‌ حیوانی در مقایسه با منابع پروتئین‌ گیاهی عبارتند از:
1- منابع پروتئین‌ حیوانی، به دلیل وجود بافت‌های استخوانی، از نظر مواد معدنی (بخصوص کلسیم و فسفر) غنی می‌باشند. این موضوع در تعادل جیره طیور بسیار مهم و مؤثر است.
2- در گذشت و حال، وجود ویتامین B12 به عنوان فاکتور پروتئین‌ حیوانی6 منابع غذایی با منشأ حیوانی در تأمین این ویتامین برای جیره‌‌های طیور، نقش مهمی را ایفا نموده است.
3- اسیدهای آمینه ضروری محدود شونده در جیره‌های طیور (مانند متیونین و لیزین) به طور بسیار متراکم تری درمنابع پروتئین‌ حیوانی نسبت به منابع پروتئین گیاهی یافت می‌شود.
با وجود اینکه مکمل‌های پروتئین‌ حیوانی، به عنوان منابع اسیدهای آمینه ضروری محدود شونده در جیره‌های طیور مصرف می‌شوند، ولی به دلیل قیمت بسیار بالای این قبیل محصولات، معمولا بیش از آنکه به عنوان منبع اصلی پروتئین جیره به‌کار روند، به منظور متعادل نمودن میزان اسیدهای آمینه ضروری در جیره‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند. پودر ماهی و پودر گوشت از جمله منابع پروتئین حیوانی هستند که به‌طور گسترده‌ای در صنایع تولید خوراک طیور مورد استفاده قرار می‌گیرند.
2-5- ارزیابی کیفیت پروتئین
کیفیت پروتئین خوراک بستگی به مقدار، قابلیت هضم و تعادل اسیدهای آمینه آن دارد. مقدار و تعادل اسیدهای آمینه موجود در خوراک به ندرت احتیاجات دقیق پرنده را برآورده می‌نماید. اسیدهای آمینه‌ای که مقدار آن در خوراک نسبت به احتیاجات پرنده در کمترین مقدار باشد به عنوان اولین اسید آمینه محدودکننده بیان می‌گردد. تمام اسیدهای آمینه که نسبت به اولین اسید آمینه محدود کننده بیشتر هستند تنها به عنوان منبع انرژی حائز اهمیت هستند و ممکن است اثر منفی بر تولید داشته باشند. شاخص‌های کیفیت پروتئین گاهی برای بررسی تعادل اسید‌های آمینه نسبت به احتیاجات پرنده استفاده می‌شود. نسبت راندمان پروتئین،ارزش بیولوژیکی و اسکور شیمیایی مثال‌هایی از این شاخص‌ها هستند (19).

2-6- پروتئین و مصرف خوراک
به نظر نمی‌رسد که مرغ‌های تخمگذار با کاهش سطح پروتئین خام جیره، خوراک مصرفی خود را تنظیم کنند، که این خود بیان کننده عدم اشتهای تنها به پروتئین است. این مسئله قابل پیش‌بینی است زیرا اشتهای مرغ به اسیدهای آمینه ویژه‌ای نسبت به پروتئین بیشتر است. انرژی عامل بسیار مهمی در تعیین میزان مصرف خوراک به شمار می‌رود. اگر انرژی جیره کاسته شود، مصرف خوراک بالا میرود و هنگامی که انرژی جیره افزایش یابد، مصرف خوراک کاسته می‌شود. پس میزان پروتئین جیره باید بر اساس مقدار انرژی آن تنظیم شود (2). کاهش مصرف خوراک بواسطه تغیر سطح اسیدهای آمینه پلاسما و بافت‌ها است. کمبود متوسط یک اسید آمینه ضروری منجر به کاهش مصرف خوراک می‌شود. اثر نامتعادلی7 و ضد کنشی8 اسیدهای آمینه هم منجر به کاهش اشتهای پرنده می‌گردد (19).
2-7- پروتئین و تولید تخم مرغ
سطح پروتئین و اسیدآمینه جیره تأثیر نسبتاً کمی بر تعداد تخم‌مرغ دارند. هنگام دریافت مقادیر بسیار اندک انرژی، با افزایش پروتئین و اسید‌آمینه مصرفی، پاسخ ملایمی در بازده تخم مرغ دیده می‌شود. با کاهش معنی‌دار سطح پروتئین خام، بازده تخم‌مرغ روزانه نیز کاهش می‌یابد. این مسئله ممکن است مربوط به ارزیابی نادرست نیازهای اسید‌ آمینه‌ای و قابلیت دسترسی اسید‌های آمینه باشد و یا این که شاید مرغ‌های تخمگذار علاوه بر اسید‌های آمینه به نیتروژن غیر پروتئینی هم نیاز داشته باشند (61). در واقع انرژی، ماده مغذی اصلی در کنترل تولید تخم‌مرغ در مرغ‌های تخمگذار می‌باشد. بدون توجه به مصرف پروتئین و اسید‌های آمینه، با افزایش انرژی مصرفی، تعداد تخم‌مرغ تولیدی افزایش می‌یابد (3).

2-8- پروتئین و اندازه تخم‌مرغ
پروتئین ماده مغذی اصلی کنترل کننده وزن تخم‌مرغ می ‌باشد. اگرچه رابطه اندازه زرده تخم‌مرغ با اندازه تخم‌مرغ بیش از رابطه مقدار آلبومین با اندازه تخم‌مرغ است ولی مقدار آلبومین تخم‌مرغ اهمیت بسزایی در اندازه آن دارد. چون نیاز تخم‌مرغ به‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ پروتئین بسیار زیاد است، هرگونه فقدان پروتئین در جیره باعث کاهش مقدار آلبومین می‌شود و اندازه تخم‌مرغ کوچک‌تر می‌گردد، حتی در صورتی که مقدار زرده به اندازه کافی باشد (103). ‌‌والدروپ9 و هلویگ (1995) نشان دادند وزن تخم‌مرغ به متیونین پاسخ می‌دهد (122). داده‌های آنها نشان می‌دهد، با افزایش سطح متیونین جیره، اندازه تخم‌مرغ بطور خطی افزایش می‌یابد.
2-9- پروتئین و تشکیل تخم‌مرغ
پس از تخمک اندازی، زرده به ‌وسیله پروتئین‌های سفیده تخم‌مرغ در هنگام عبور از بخش مگنوم اویداکت پوشیده می‌شود (56). لایه موکوس مگنوم حاوی غدد توبولار10 است که پروتئین‌های اوالبومین، اووترانسفرین، لیزوریم و اوموکئید را می‌سازند. پروتئین‌های فوق به وسیله شبکه آندوپلاسمی که نزدیک سلول‌های ترشحی است ساخته می‌شوند و بوسیله دستگاه گلژی به شکل غددی که توسط غشاء لیپیدی احاطه شده‌اند، بسته بندی ‌‌‌‌‌‌‌‌می‌شوند. غدد بوجود آمده با یکدیگر ترکیب می‌شوند و تشکیل غدد ذخیره‌ای بزرگی می‌دهند که در ناحیه بالایی سلول های ترشحی تجمع می‌یابند. هنگامی که زرده از مگنوم عبور می‌کند در اثر انبساط لومن علایمی بوجود می‌آید که به سبب تحریک غدد ذخیره‌ای و حرکت به داخل غشاء سلول‌های ترشحی شده و پروتئین‌های سفیده تخم ترشح می‌شوند. پروتئین‌ آویدین که در سلول‌های پوششی لومن مگنوم ساخته می‌شود نیز اضافه می‌گردد. پروتئین‌های آلبومین‌ به طور پیوسته در طی روزهای قبل از تخمک اندازی ساخته می‌شوند، در عین حال هنگام عبور تخم از مگنوم میزان ساخت آنها سه برابر افزایش می‌یابد. اجزاء پروتئینی تخم‌مرغ در شکل 2-1 ارائه شده است.
پروتئین‌های زرده تخم در کبد پرنده ساخته شده و عمدتاً برای تجمع و حمل با لیپید ترکیب می‌شوند. لیپوپروتئین‌های با دانسیته خیلی کم، لیپوویتلین، فسفویتین و آلبومین پلاسما بیشتر از 95 درصد پروتئین‌های زرده را تشکیل می‌دهند.برخلاف پروتئین آلبومین، پروتئین‌های زرده در طی روز به طور دائم ساخته می‌شوند. زمان حداکثر نیاز پرنده به اسیدهای آمینه جیره برای ساخت پروتئین‌های زرده به تداخل چرخه رشد تخمک و تعداد فو لیکول‌های که همزمان رشد می‌کنند، بستگی دارد (77).
زرده 42%
اووآلبومین 32%
اووآترانسفرین 8%
لیزوزیم 2%
تخم‌مرغ سفیده 55%
(12%پروتئین)اووموکئید 5%

پوسته 3%اووموسین 2%

شکل 2-1- اجزاء پروتئینی تخم‌مرغ (3)
2-10- ساختمان و ترکیب شیمیائی تخم‌مرغ
2-10-1- نطفه ‌‌‌‌یا جسم رویان
نطفه تنها عضو زنده تخم‌مرغ است و بر روی زرده قرار گرفته است. در تخم‌های که بارور نشده‌اند شکل آنها کروی و قطر آن حدود 4 میلیمتر است، در صورتی که در تخم‌هائی بارور کمی پهن قطر آن به 5/4 میلیمتر می‌رسد. شکل 2-2 اجزای اصلی تخم‌مرغ در یک برش طولی نشان می‌دهد، در این شکل نطفه همان دیسک زاینده یا صفحه ژرمینال11 است.
2-10-2- زرده
حدود 30 درصد وزن تخم‌مرغ را تشکیل می‌دهد. زرده یه سلول تناسلی حقیقی نیست، بلکه ماده غذای برای سلول تازه تقسیم شده (بلاستودرم) و جنینی که در آن بوجود می آید تا هنگامی که به رشد کامل برسد (16). قسمت های زرده به جز قسمتی بنام لاتبرا ازلایه‌های زرد روشن و زرد تیره تشکیل شده است. وجود لایه‌های سفید و روشن بیشتر به علت رسوب متناوب مواد کاروتنی یا رنگریزه‌های زرد مثل گزانتوفیل است. شکل 2-2 لایه‌‌های مختلف زرده نشان می‌دهد (2).


دیدگاهتان را بنویسید